Jak utrzymać drożność nosa oraz jak nie dopuścić do rozwoju zapalenia zatok

Zapalenie zatok może powodować niedrożność nosa, zaleganie wydzieliny, ból twarzy i utrudnione oddychanie. Objawy te pojawiają się wtedy, gdy obrzęk błony śluzowej ogranicza wentylację zatok i utrudnia naturalny odpływ śluzu.

Drożność nosa ma istotne znaczenie zarówno dla prawidłowego oczyszczania zatok, jak i dla łagodzenia dolegliwości podczas infekcji.

Czym jest zapalenie zatok i jak dochodzi do jego rozwoju?

Zapalenie zatok przynosowych to stan zapalny obejmujący błonę śluzową nosa i zatok. Rozwija się w przebiegu infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych, czyli przeziębienia. Obrzęk błony śluzowej może wówczas zwężać ujścia łączące zatoki z jamą nosową, ograniczać ich wentylację oraz utrudniać odpływ wydzieliny.

Jednocześnie zaburzeniu ulega oczyszczanie śluzowo-rzęskowe – naturalny mechanizm, dzięki któremu śluz wraz z drobnoustrojami i zanieczyszczeniami jest przesuwany w kierunku jamy nosowej i gardła. Gdy drożność nosa i ujść zatok jest ograniczona, wydzielina może zalegać, a błona śluzowa pozostaje obrzęknięta i podrażniona. W takich warunkach objawy mogą się przedłużać, a w niektórych przypadkach może dojść do wtórnego nadkażenia bakteryjnego [1].

Objawy zapalenia zatok – jak rozpoznać problem

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych może powodować kilka charakterystycznych dolegliwości.

Do głównych objawów należą:

• niedrożność nosa,

• wydzielina wypływająca z nosa lub spływająca po tylnej ścianie gardła,

• ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy,

• osłabienie lub utrata węchu [1].

Chorobie mogą również towarzyszyć:

• ból głowy,

• kaszel i podrażnienie gardła,

• uczucie zmęczenia,

• podwyższona temperatura ciała lub gorączka.

Ból może być odczuwany w okolicy czoła, policzków, nasady nosa lub oczodołów. U części osób nasila się podczas pochylania głowy, jednak sam ten objaw nie wystarcza do rozpoznania zapalenia zatok.

Przebieg choroby może być różny. Przy typowej infekcji wirusowej dolegliwości zwykle stopniowo słabną. Konsultacji z lekarzem wymagają natomiast objawy, które utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy, nasilają się po początkowym złagodzeniu albo od początku mają ciężki przebieg. Zabarwienie wydzieliny na żółto lub zielono nie przesądza samo w sobie o zakażeniu bakteryjnym [1].

Dlaczego drożność nosa jest kluczowa dla zdrowia zatok?

Zatoki przynosowe łączą się z jamą nosową przez niewielkie ujścia. Tą drogą odbywa się ich wentylacja oraz odpływ wydzieliny wytwarzanej przez błonę śluzową. Gdy nos i ujścia zatok pozostają drożne, naturalne mechanizmy oczyszczania mogą działać prawidłowo.

Drożność nosa umożliwia:

• swobodny przepływ powietrza przez jamę nosową,

• prawidłową wentylację zatok,

• odpływ wydzieliny z zatok do jamy nosowej,

• sprawne działanie mechanizmu śluzowo-rzęskowego,

• usuwanie drobnoustrojów, pyłów, alergenów i innych zanieczyszczeń zatrzymanych w śluzie.

W oczyszczaniu nosa i zatok uczestniczą rzęski znajdujące się na powierzchni błony śluzowej. Wykonują one skoordynowane ruchy i stopniowo przesuwają warstwę śluzu w kierunku tylnej części jamy nosowej i gardła. Wydzielina, która dociera do gardła, jest zazwyczaj nieświadomie połykana. Następnie trafia do przewodu pokarmowego, gdzie jest neutralizowana wraz z zawartymi w niej drobnoustrojami i zanieczyszczeniami. Jest to naturalny proces zachodzący także u zdrowych osób.

Podczas infekcji dochodzi natomiast do zmian, które utrudniają oczyszczanie nosa i zatok:

• błona śluzowa ulega obrzęknięciu,

• ujścia zatok ulegają zwężeniu,

• zwiększa się ilość wydzieliny,

• śluz może stać się gęstszy,

• praca rzęsek ulega zaburzeniu,

• odpływ wydzieliny z zatok staje się utrudniony.

W rezultacie śluz może zalegać w zatokach, nasilając uczucie zatkania nosa, ucisku i rozpierania w obrębie twarzy. Gdy wydzieliny jest dużo lub jest ona gęsta, jej przesuwanie do gardła może być odczuwane jako spływanie po tylnej ścianie gardła i powodować potrzebę odchrząkiwania albo kaszel.

Jak dbać o drożność nosa i zatok na co dzień?

Drożność nosa zależy między innymi od stanu błony śluzowej, odpowiedniego nawilżenia oraz sprawnego działania mechanizmu śluzowo-rzęskowego. Na co dzień warto więc ograniczać czynniki, które sprzyjają wysychaniu, podrażnieniu lub obrzękowi błony śluzowej [1].

W utrzymaniu prawidłowej drożności nosa mogą pomagać:

• regularne wietrzenie pomieszczeń – poprawia jakość powietrza i zmniejsza stężenie kurzu, alergenów oraz innych zanieczyszczeń,

• utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza – zbyt suche powietrze może wysuszać błonę śluzową i utrudniać naturalne oczyszczanie nosa,

• odpowiednie nawodnienie organizmu – wspiera utrzymanie prawidłowej konsystencji wydzieliny i ułatwia jej przesuwanie,

• unikanie dymu tytoniowego, pyłów i drażniących oparów – substancje te mogą podrażniać błonę śluzową i zaburzać pracę rzęsek,

• prawidłowe leczenie alergicznego nieżytu nosa – przewlekły obrzęk związany z alergią może ograniczać drożność nosa i ujść zatok.

Znaczenie ma również sposób oddychania. Oddychanie przez nos pozwala ogrzać, nawilżyć i częściowo oczyścić wdychane powietrze. Przewlekłe oddychanie przez usta może natomiast świadczyć o utrzymującej się niedrożności nosa i wymagać konsultacji lekarskiej, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu chrapanie, pogorszenie węchu lub częste infekcje.

Jakie metody wspierają oczyszczanie zatok podczas infekcji?

Podczas infekcji błona śluzowa nosa jest obrzęknięta, zwiększa się ilość wydzieliny, a jej odpływ z zatok może być utrudniony. Postępowanie wspierające powinno zatem pomagać w nawilżaniu błony śluzowej, zachowaniu odpowiedniej konsystencji śluzu oraz jego łagodnym usuwaniu.

Nos można oczyszczać za pomocą izotonicznych lub hipertonicznych roztworów soli. Roztwory izotoniczne nawilżają błonę śluzową i pomagają usuwać zalegającą wydzielinę oraz zanieczyszczenia. Roztwory hipertoniczne mogą dodatkowo ograniczać obrzęk błony śluzowej, choć u części osób powodują pieczenie lub podrażnienie.

Wydzielinę warto usuwać regularnie, lecz delikatnie – najlepiej oczyszczając kolejno każdą dziurkę nosa osobno. Zbyt gwałtowne wydmuchiwanie może zwiększać ciśnienie w jamie nosowej i nasilać dolegliwości.

W nawilżeniu dróg oddechowych pomagają inhalacje z roztworu soli. Inhalacji z olejków eterycznych nie należy jednak traktować jako uniwersalnej metody postępowania – mogą podrażniać błonę śluzową i nie są odpowiednie dla każdego.

Podczas snu pomocne może być nieznaczne uniesienie górnej części ciała, zwłaszcza gdy wydzielina spływa po tylnej ścianie gardła.

Leczenie zapalenia zatok – co warto wiedzieć?

Leczenie zapalenia zatok zależy od przyczyny choroby, czasu trwania dolegliwości oraz ich nasilenia. Większość ostrych przypadków ma podłoże wirusowe i nie wymaga antybiotykoterapii. Antybiotyk może być rozważany w przypadku podejrzenia zakażenia bakteryjnego, a decyzję o jego zastosowaniu podejmuje lekarz.

U dorosłych w leczeniu ostrego, niepowikłanego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych można zastosować Sinupret^® extract. Jest to roślinny lek zawierający suchy wyciąg z pięciu roślin leczniczych: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny. Sinupret^® extract działa sekretolitycznie – wpływa na właściwości zalegającej wydzieliny i ułatwia jej usuwanie, wspierając naturalne oczyszczanie nosa i zatok. Lek stosuje się przy takich objawach jak katar, niedrożność nosa, ból głowy oraz ból lub uczucie rozpierania twarzy [2].

W zależności od występujących dolegliwości stosuje się również inne metody leczenia. Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe mogą łagodzić ból głowy, ból twarzy oraz gorączkę. Donosowe leki obkurczające błonę śluzową krótkotrwale zmniejszają niedrożność nosa, ale można ich używać jedynie przez ograniczony czas, zgodnie z ulotką. W określonych przypadkach lekarz może zalecić także glikokortykosteroidy donosowe.

Podsumowanie – drożny nos jako podstawa zdrowych zatok

Drożny nos to nie tylko większy komfort oddychania. To także warunek prawidłowej wentylacji zatok, odpływu wydzieliny i sprawnego działania mechanizmu śluzowo-rzęskowego. Gdy drożność nosa jest ograniczona, śluz może zalegać, a objawy infekcji utrzymywać się dłużej.

Dlatego warto:

• dbać o odpowiednie nawodnienie,

• unikać dymu tytoniowego, pyłów i drażniących oparów,

• wietrzyć pomieszczenia i chronić błonę śluzową przed przesuszeniem,

• podczas infekcji delikatnie oczyszczać nos i stosować roztwory soli,

• leki obkurczające błonę śluzową stosować wyłącznie przez zalecany czas,

• w razie potrzeby sięgać po właściwie dobrane leczenie, w tym leki roślinne,

• skonsultować się z lekarzem, jeśli niedrożność lub inne objawy nasilają się, przedłużają albo nawracają.

Im sprawniej wydzielina jest odprowadzana z nosa i zatok, tym lepsze warunki mają ich naturalne mechanizmy oczyszczania.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

[1] Fokkens W.J. i wsp., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, „Rhinology”, 2020.

[2] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^® extract, tabletki drażowane