Obrzęk błony śluzowej nosa – przyczyny

Obrzęk błony śluzowej nosa to jeden z najczęstszych powodów uczucia zatkanego nosa u dorosłych i dzieci. Może pojawić się z katarem lub bez kataru, a jego przyczyną jest reakcja zapalna, która sprawia, że dochodzi do obrzęku błony śluzowej, co utrudnia przepływ powietrza.

Obrzęk towarzyszy najczęściej infekcjom wirusowym lub bakteryjnym, alergii, ekspozycji na czynniki drażniące, a także zmianom hormonalnym czy niewłaściwemu stosowaniu leków obkurczających.

Czym jest obrzęk błony śluzowej nosa?

Obrzęk błony śluzowej nosa to reakcja zapalna, w której naczynia w śluzówce rozszerzają się, jednocześnie zwiększa się przepływ krwi, a tkanki ulegają obrzękowi, zmniejszając światło przewodów nosowych. To właśnie to obrzmienie, a nie sama ilość śluzu, najczęściej odpowiada za uczucie zatkanego nosa. Pojawia się ono zarówno podczas infekcji, jak i alergii czy kontaktu z czynnikami drażniącymi.

Co ważne, obrzęk błony śluzowej nosa może wystąpić z katarem lub bez kataru, powodując trudności w oddychaniu, ucisk w okolicy zatok i pogorszenie węchu. U dzieci obrzęk błony śluzowej nosa dodatkowo może szybciej prowadzić do niedrożności nosa, ponieważ ich przewody nosowe są naturalnie węższe.

Przyczyny obrzęku błony śluzowej nosa

Obrzęk błony śluzowej nosa może mieć wiele źródeł — od infekcji, przez alergie, aż po czynniki środowiskowe i hormonalne. Oto najczęstsze mechanizmy prowadzące do obrzęku śluzówki i zaburzenia drożności nosa:

1. Infekcje górnych dróg oddechowych:

• wirusowe – najczęstsza przyczyna obrzęku; wirusy wywołują infekcję, której konsekwencją jest zapalenie błony śluzowej nosa,  prowadząc do jej przekrwienia, obrzmienia i uczucia zatkania,

• bakteryjne – może pojawić się w wyniku zakażenia bakteryjnego (zalegająca wydzielina sprzyja namnażaniu bakterii, nasilając obrzęk i ból),

• grzybicze – rzadkie, typowe dla osób z zaburzeniami odporności; prowadzą do przewlekłego podrażnienia i obrzęku śluzówki.

2. Alergie wziewne

Kontakt z pyłkami roślin, sierścią zwierząt, roztoczami kurzu domowego czy pleśnią wyzwala reakcję alergiczną. Uwolnienie histaminy powoduje szybkie rozszerzenie naczyń krwionośnych i obrzęk śluzówki. Towarzyszą temu objawy, takie jak świąd nosa i oczu, kichanie oraz wodnisty wyciek z nosa.

3. Czynniki drażniące

Dym papierosowy, smog, pył, suche powietrze i substancje chemiczne uszkadzają nabłonek śluzówki, powodując podrażnienie, stan zapalny oraz osłabienie aparatu śluzowo-rzęskowego, co sprzyja utrzymywaniu się obrzęku.

4. Leki

Nadużywanie kropli do nosa obkurczających naczynia krwionośne może prowadzić do tzw. polekowego nieżytu nosa. Po krótkotrwałej poprawie pojawia się wtórny, jeszcze silniejszy obrzęk błony śluzowej, wynikający z zaburzenia regulacji napięcia naczyń. Niektóre inne leki, np. stosowane w nadciśnieniu, również mogą sprzyjać przekrwieniu błony śluzowej.

5. Zmiany hormonalne

W ciąży zwiększone stężenia estrogenów i progesteronu nasilają ukrwienie tkanek, co może przyczyniać się do jej obrzęku. Podobne wahania hormonalne mogą stanowić czynnik dodatkowy wpływający na dolegliwości ze strony nosa w okresie dojrzewania i menopauzy.  

6. Czynniki fizyczne

Nagłe zmiany temperatury, np. wyjście z ciepłego pomieszczenia na mróz, wywołują gwałtowne rozszerzanie i zwężanie naczyń krwionośnych. Może to prowadzić do przejściowego lub utrwalonego obrzęku śluzówki nosa.

Objawy obrzęku błony śluzowej nosa

Obrzęk błony śluzowej nosa może objawiać się na różne sposoby. Charakter i nasilenie symptomów zależą od przyczyny, stopnia przekrwienia śluzówki oraz czasu trwania dolegliwości.

Do najczęstszych objawów obrzęku śluzówki nosa należą:

• zatkany nos i utrudnione oddychanie – obrzmiała śluzówka zwęża światło przewodów nosowych, co prowadzi do uczucia blokady oraz konieczności oddychania przez usta,

• kichanie – typowe zwłaszcza w alergii oraz we wczesnej fazie infekcji wirusowej – jako odruchowa próba usunięcia drażniących cząsteczek,

• wyciek z nosa – może mieć charakter wodnisty, śluzowy lub śluzowo-ropny; zmiana koloru wydzieliny nie zawsze wskazuje na infekcję bakteryjną, lecz często odzwierciedla naturalny przebieg stanu zapalnego (zmiana zabarwienia wydzieliny jest wynikiem fizjologicznej odpowiedzi zapalnej; wynika ona z napływu aktywnych leukocytów, głównie granulocytów obojętnochłonnych, do błony śluzowej oraz uwalniania zawartych w nich enzymów),

• uczucie ucisku w obrębie zatok – wynika z utrudnionego odpływu wydzieliny i wzrostu ciśnienia w zatokach przynosowych,

• ból głowy – zwłaszcza w okolicy czoła, policzków lub nasady nosa, nasilający się przy pochylaniu głowy,

• świąd nosa i oczu – charakterystyczny przede wszystkim dla alergicznego nieżytu nosa, często towarzyszy mu łzawienie i wodnista wydzielina,

• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła – może wywoływać przewlekły kaszel, chrząkanie i podrażnienie gardła.

Objawy te mogą występować pojedynczo lub w dowolnej konfiguracji. Ich utrzymywanie się sugeruje trwający stan zapalny oraz zaburzenie pracy aparatu śluzowo-rzęskowego, odpowiedzialnego za oczyszczanie nosa.

Jakie są domowe sposoby na obrzęk błony śluzowej nosa?

Domowe metody mogą skutecznie łagodzić obrzęk błony śluzowej nosa i wspierać jej regenerację, szczególnie gdy dolegliwości mają łagodny lub umiarkowany charakter.

Najczęściej stosowane rozwiązania obejmują:

• płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej – wspiera naturalne oczyszczanie błony śluzowej, pomaga usuwać gęstą wydzielinę i zmniejsza podrażnienie,

• nawilżanie powietrza w pomieszczeniach – ogranicza przesuszanie śluzówki, co jest ważne zwłaszcza w sezonie grzewczym,

• odpowiednie nawodnienie organizmu – ułatwia utrzymanie prawidłowej lepkości wydzieliny i wspiera jej odpływ,

• unikanie alergenów i czynników drażniących, takich jak dym papierosowy, pyły, perfumy czy smog, które mogą nasilać obrzęk,

• odpoczynek i ograniczenie wysiłku fizycznego – wspomagają regenerację śluzówki i łagodzenie stanu zapalnego.

Istotnym rozwiązaniem jest także zastosowanie leków roślinnych, które wspierają fizjologiczne oczyszczanie nosa i zatok, takich jak, np. Sinupret^® extract lub Sinupret^®. 

Sinupret^® extract jest roślinnym produktem leczniczym przeznaczonym do stosowania u dorosłych. Zawiera suchy wyciąg z pięciu roślin leczniczych (korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny) i jest wskazany do leczenia ostrych, niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych [1]. 

Sinupret^® tabletki drażowane oraz Sinupret^® krople doustne są stosowane u dorosłych w przewlekłych stanach zapalnych zatok, a u dzieci od 6. roku życia – w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok  [2].

[1]. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, extract.

[2]. Charakterystyka Produktu leczniczego Sinupret, tabletki drażowane i Sinupret, krople doustne, roztwór. 

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.