Zapalenie zatok u seniorów – dlaczego objawy mogą być inne niż u młodszych osób?

Zmiany zachodzące w organizmie wraz z wiekiem wpływają zarówno na charakter objawów, jak i na sposób, w jaki organizm radzi sobie z infekcjami górnych dróg oddechowych. U seniorów ostre zapalenie zatok lub przewlekłe zapalenie zatok przynosowych mogą objawiać się inaczej niż na wcześniejszych etapach życia.

Ich rozpoznanie wymaga uważnej oceny objawów, a leczenie powinno uwzględniać wiek pacjenta, choroby współistniejące oraz ogólny stan zdrowia.

Starzenie się układu oddechowego – co zmienia się w Twoich zatokach?

Wraz z wiekiem w obrębie górnych dróg oddechowych zachodzą naturalne zmiany fizjologiczne, które mogą wpływać na funkcjonowanie nosa i zatok przynosowych. Jednym z najczęstszych zjawisk jest stopniowa atrofia (zanik) błony śluzowej nosa, prowadząca do ścieńczenia jej struktury i mniejszej produkcji śluzu. Z tego powodu osoby starsze często odczuwają suchość w nosie, pieczenie lub uczucie dyskomfortu w jamie nosowej [1].

Jednocześnie może dochodzić do osłabienia transportu śluzowo-rzęskowego, czyli mechanizmu odpowiadającego za usuwanie drobnoustrojów i zanieczyszczeń z dróg oddechowych. Wraz z wiekiem zmniejsza się aktywność rzęsek nabłonka oddechowego, co sprawia, że oczyszczanie nosa i zatok staje się mniej wydajne. W efekcie wydzielina może zalegać dłużej w drogach oddechowych, co sprzyja podrażnieniom błony śluzowej i zwiększa podatność na infekcje górnych dróg oddechowych [2].

Z wiekiem zmienia się także budowa struktur kostnych i chrzęstnych nosa. Dochodzi m.in. do stopniowej utraty elastyczności chrząstek oraz zmian w obrębie przegrody nosowej i tkanek podtrzymujących nos. Może to wpływać na drożność przewodów nosowych oraz opór przepływu powietrza, szczególnie w pozycji leżącej. U części osób starszych takie zmiany anatomiczne mogą przyczyniać się do uczucia przewlekłej niedrożności nosa, chrapania lub pogorszenia komfortu oddychania podczas snu [3].

Nietypowe objawy zapalenia zatok u osób starszych

U osób starszych objawy zapalenia zatok mogą mieć mniej typowy przebieg niż u młodszych pacjentów. Jedną z różnic jest rzadsze występowanie wysokiej gorączki, ponieważ wraz z wiekiem reakcja układu odpornościowego ulega osłabieniu [4].

Zapalenie zatok u osób starszych może także objawiać się mniej charakterystycznymi dolegliwościami ogólnymi. Niekiedy pojawiają się pogorszenie samopoczucia, apatia, uczucie zmęczenia lub trudności z koncentracją. U części pacjentów przewlekły stan zapalny w obrębie zatok może również sprzyjać pogorszeniu funkcji poznawczych, co utrudnia rozpoznanie przyczyny dolegliwości [3].

Zamiast typowego bólu twarzy lub uczucia rozpierania w okolicy zatok, osoby starsze mogą skarżyć się na przewlekły kaszel, częste odchrząkiwanie lub uczucie spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Objawy te wynikają z zalegania wydzieliny w jamie nosowej i zatokach oraz jej spływania w kierunku gardła, szczególnie w pozycji leżącej [5].

U seniorów częściej obserwuje się również pogorszenie węchu lub smaku. Warto jednak pamiętać, że częściowa utrata węchu może być także naturalnym elementem procesu starzenia. Jeśli jednak zaburzenia węchu pojawiają się nagle, towarzyszą im objawy niedrożności nosa lub przewlekły katar, mogą wskazywać na stan zapalny w obrębie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych [6].

Z czym można pomylić zapalenie zatok u seniora?

Objawy ze strony nosa i zatok u osób starszych nie zawsze są jednoznaczne. Niedrożność nosa, wodnisty katar czy uczucie zalegania wydzieliny mogą wynikać nie tylko ze stanu zapalnego zatok, ale także z innych schorzeń lub działania niektórych leków. Dlatego w diagnostyce u seniorów lekarz bierze pod uwagę również inne możliwe przyczyny podobnych dolegliwości [3].

Do najczęstszych problemów, które mogą dawać objawy podobne do zapalenia zatok u osób starszych, należą:

• Naczynioruchowy nieżyt nosa – nie ma on podłoża infekcyjnego ani alergicznego, a jego objawy mogą pojawiać się np. pod wpływem zimnego powietrza, zmiany temperatury otoczenia lub podczas jedzenia, zwłaszcza gorących i pikantnych potraw. Objawia się głównie wodnistą wydzieliną z nosa i uczuciem jego zatkania [3,7].

• Działanie niektórych leków stosowanych u seniorów – preparaty wykorzystywane w leczeniu chorób przewlekłych, w tym niektóre leki stosowane w nadciśnieniu tętniczym lub chorobach serca, mogą powodować przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa. W takich sytuacjach pojawia się uczucie niedrożności nosa, które może przypominać objawy chorób zatok [8].

• Polipy nosa – są to łagodne rozrosty błony śluzowej nosa i zatok, które mogą utrudniać przepływ powietrza przez jamę nosową. U osób starszych mogą rozwijać się w przebiegu przewlekłych stanów zapalnych zatok i prowadzić do utrzymującej się niedrożności nosa, pogorszenia węchu oraz uczucia ucisku w obrębie twarzy [3].

Dlaczego zapalenie zatok bywa groźniejsze dla starszych pacjentów?

U osób starszych infekcje górnych dróg oddechowych, w tym zapalenie zatok przynosowych, mogą mieć cięższy przebieg niż u młodszych pacjentów. Jednym z powodów jest stopniowe osłabienie funkcjonowania układu odpornościowego związane z procesem starzenia. W efekcie organizm wolniej reaguje na zakażenia i gorzej radzi sobie z eliminacją drobnoustrojów, co może sprzyjać dłuższemu utrzymywaniu się stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej nosa i zatok [9].

U seniorów zapalenie zatok może także wiązać się z większym ryzykiem powikłań ze strony dolnych dróg oddechowych. Zalegająca w jamie nosowej i zatokach wydzielina może spływać w kierunku gardła i dróg oddechowych, sprzyjające rozwojowi infekcji oskrzeli lub płuc. Z tego powodu przedłużające się objawy zapalenia zatok u osób starszych wymagają szczególnej uwagi i odpowiedniego leczenia [10].

Znaczenie ma również wpływ przewlekłej niedrożności nosa na funkcjonowanie całego układu oddechowego i krążenia. Utrudnione oddychanie przez nos może prowadzić do częstszego oddychania przez usta oraz gorszego utlenowania organizmu w czasie snu. U osób starszych, zwłaszcza z chorobami sercowo-naczyniowymi, może to wpływać na stabilność ciśnienia tętniczego oraz zwiększać obciążenie układu krążenia [11].

Bezpieczne leczenie zatok w wieku podeszłym

Leczenie zapalenia zatok u osób starszych powinno być dostosowane do ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz chorób współistniejących. W terapii ważne jest zarówno łagodzenie objawów, jak i wspieranie naturalnych mechanizmów oczyszczania dróg oddechowych.

W terapii zapalenia zatok stosuje się m.in. metody wspierające udrożnienie nosa i prawidłowe oczyszczanie zatok, takie jak płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej lub wody morskiej, odpowiednie nawodnienie organizmu czy utrzymywanie właściwej wilgotności powietrza w pomieszczeniu.

U seniorów szczególną uwagę zwraca się na bezpieczeństwo stosowanych preparatów oraz możliwe interakcje z lekami przyjmowanymi z powodu chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze czy choroby serca [3].

W leczeniu zapalenia zatok mogą być stosowane leki roślinne z grupy Sinupret^®.

Sinupret^® extract zawiera suchy wyciąg złożony z pięciu roślin leczniczych (korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny) i jest przeznaczony do stosowania u dorosłych w leczeniu ostrych, niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych [12].

Sinupret^® w postaci tabletek drażowanych i Sinupret^® w postaci kropli doustnych zawiera kompozycję tych samych pięciu roślin i jest stosowany wspomagająco w przewlekłych stanach zapalnych zatok u dorosłych oraz wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok u dzieci [13,14]. Sinupret^® krople doustne może być szczególnie wygodny w stosowaniu u osób starszych, gdy pojawiają się trudności z połykaniem tabletek lub gdy pacjent przyjmuje jednocześnie wiele innych leków.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Balázs A., Berta G., Benyó Z., Age-Related Differences in Structure and Function of Nasal Epithelium, Frontiers in Immunology, 2022 [dostęp online: 15.03.2026]

[2] Ho J.C., Chan K.N., Hu W.H. i wsp., The effect of aging on nasal mucociliary clearance, beat frequency, and ultrastructure of respiratory cilia, American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 2001 [dostęp online: 15.03.2026]

[3] Morse J.C. i wsp., Chronic Rhinosinusitis in Elderly Patients Is Associated With Altered Inflammatory and Immune Responses, Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2018 [dostęp online: 15.03.2026]

[4] Norman D.C., Yoshikawa T.T., Fever in the elderly, Clinical Infectious Diseases, 2013 [dostęp online: 15.03.2026]

[5] Rosenfeld R.M. i wsp., Clinical Practice Guideline (Update): Adult Sinusitis, Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2015 [dostęp online: 15.03.2026]

[6] Doty R.L., Age-related deficits in smell identification and their relationship to olfactory loss, Chemical Senses, 2012 [dostęp online: 15.03.2026]

[7] Baraniuk J.N., Vasomotor Rhinitis (Nonallergic Rhinitis), Immunology and Allergy Clinics of North America, 2016 [dostęp online: 15.03.2026]

[8] Varshney J., Varshney H., Drug-induced rhinitis, Current Allergy and Asthma Reports, 2015 [dostęp online: 15.03.2026]

[9] Nikolich-Žugich J., The twilight of immunity: emerging concepts in aging of the immune system, Nature Immunology, 2018 [dostęp online: 15.03.2026]

[10] Jain S. i wsp., Community-Acquired Pneumonia Requiring Hospitalization among U.S. Adults, New England Journal of Medicine, 2015 [dostęp online: 15.03.2026]

[11] Somers V.K. i wsp., Sleep apnea and cardiovascular disease, Journal of the American College of Cardiology, 2008 [dostęp online: 15.03.2026]

[12] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret extract

[13] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, tabletki drażowane

[14] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret,krople doustne