Czym jest wirusowe zapalenie zatok? – przebieg, przyczyny

Wirusowe zapalenie zatok przynosowych jest jedną z najczęstszych postaci przeziębienia, czyli wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Objawy pojawiają się, gdy w przebiegu infekcji dochodzi do obrzęku błony śluzowej nosa i zatok, co utrudnia naturalny odpływ wydzieliny i prowadzi do bólu, uczucia ucisku oraz niedrożności nosa. Choć objawy mogą być dokuczliwe, przebieg choroby jest zwykle łagodny i samoograniczający.

Warto wiedzieć, jak rozpoznać wirusowe zapalenie zatok, ile trwa oraz kiedy wymaga konsultacji lekarskiej, aby właściwie reagować na pierwsze symptomy i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Czym jest wirusowe zapalenie zatok?

Ostre wirusowe zapalenie zatok nazywane jest medycznie przeziębieniem, czyli wirusową infekcją górnych dróg oddechowych, obejmującej nos i zatoki przynosowe. W przebiegu infekcji dochodzi do stanu zapalnego błony śluzowej, co prowadzi do zwężenia ujść zatok i utrudnienia odpływu wydzieliny. Zalegający śluz sprzyja pojawieniu się bólu, uczucia ucisku w obrębie twarzy oraz niedrożności nosa.

Jak odróżnić wirusowe zapalenie zatok od bakteryjnego?

Choć oba rodzaje zapalenia dają podobne objawy, różnią się mechanizmem powstawania, czasem trwania i charakterem dolegliwości:

• przebieg – w wirusowym zapaleniu zatok przynosowych dolegliwości pojawiają się stopniowo, a następnie łagodnieją i ustępują zazwyczaj w ciągu 7-10 dni. W bakteryjnym zapaleniu zatok przynosowych objawy mogą gwałtownie nasilić się lub przebiegać z wyraźnie cięższym obrazem klinicznym;

• charakter objawów – w infekcji wirusowej ból i niedrożność nosa są umiarkowane. W bakteryjnym zapaleniu zatok typowe nasilone objawy to: silny jednostronny ból twarzy, uczucie rozpierania oraz wysoka gorączka;

• wydzielina z nosa – w przebiegu wirusowym wydzielina może zmieniać kolor na żółty lub zielony i nadal mieści się to w obrazie infekcji wirusowej. Infekcji bakteryjnej towarzyszą nasilony ból, gorączka i pogorszenie samopoczucia.

Jakie są przyczyny wirusowego zapalenia zatok?

Najczęstsze przyczyny i czynniki sprzyjające rozwojowi wirusowego zapalenia zatok przynosowych to:

• zakażenie rinowirusami, koronawirusami, wirusami grypy, paragrypy lub RSV — to one inicjują proces zapalny, wywołując obrzęk błony śluzowej;

• zajęcie błony śluzowej zatok w przebiegu tej samej infekcji wirusowej, prowadzące do zwężenia ujść zatok i utrudnienia odpływu wydzieliny;

• osłabiona odporność, która utrudnia szybkie zwalczanie infekcji wirusowej;

• predyspozycje anatomiczne (np. skrzywiona przegroda nosa, wąskie ujścia zatok), zwiększające ryzyko zalegania wydzieliny, utrzymywania się stanu zapalnego i nasilania objawów infekcji wirusowej.

Czynniki drażniące, takie jak suche powietrze, klimatyzacja, dym tytoniowy czy nagłe zmiany temperatury podrażniają i przesuszają błonę śluzową, osłabiając aparat śluzowo-rzęskowy. W takich warunkach wirusom łatwiej jest zainfekować śluzówkę, a zaczynający się lub już trwający stan zapalny ma tendencję do nasilania się.

Przebieg wirusowego zapalenia zatok – jak długo trwa infekcja?

Wirusowe zapalenie zatok ma zazwyczaj łagodny i samoograniczający przebieg. Objawy narastają stopniowo, osiągają największe nasilenie w 3.-4. dniu choroby, a następnie zaczynają ustępować. Typowy czas trwania infekcji wynosi 7-10 dni, choć u osób z osłabioną odpornością objawy mogą utrzymywać się nieco dłużej.

W trakcie choroby charakter dolegliwości zmienia się:

• w pierwszych dniach dominuje wodnisty katar i narastająca niedrożność nosa;

• następnie pojawia się uczucie ucisku lub rozpierania w obrębie twarzy oraz u dzieci kaszel związany ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła;

• wraz z ustępowaniem obrzęku błony śluzowej poprawia się drożność nosa, a ilość wydzieliny stopniowo się zmniejsza.

Wirusowe zapalenie zatok nie wymaga leczenia antybiotykami, ponieważ choroba ta ma podłoże wirusowe, a antybiotyki działają wyłącznie na bakterie. Antybiotykoterapia jest rozważana dopiero w przypadku ostrego bakteryjnego zapalenia zatok, które może rozwinąć się u części pacjentów w przebiegu lub po infekcji wirusowej. Do takiej sytuacji dochodzi wtedy, gdy stan zapalny utrzymuje się, dochodzi do nadkażenia bakteriami, następnie zaburzenia drenażu zatok i pojawiają się objawy charakterystyczne dla zakażenia bakteryjnego, oceniane przez lekarza na podstawie obrazu klinicznego.

Jak leczyć wirusowe zapalenie zatok?

Leczenie wirusowego zapalenia zatok polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów i wspieraniu naturalnych mechanizmów regeneracji błony śluzowej. W okresie infekcji warto zadbać o odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz regularne nawilżanie i oczyszczanie nosa roztworami soli fizjologicznej, które pomagają usuwać zalegającą wydzielinę.

Domowe metody wspierające drożność nosa, takie jak nawilżanie powietrza czy unikanie długiego przebywania w suchych, ogrzewanych pomieszczeniach, mogą dodatkowo zmniejszać uczucie zatkania. W przypadku bólu lub stanu podgorączkowego stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ) zgodnie z ulotką.

Większość infekcji wirusowych ustępuje samoistnie, dlatego leczenie skupia się na komfortowym przejściu przez okres choroby.

Leki roślinne w leczeniu wirusowego zapalenia zatok

W czasie infekcji wiele osób sięga po preparaty roślinne, które mogą wspierać naturalne mechanizmy oczyszczania nosa i zatok. 

W leczeniu zapalenia zatok przynosowych ważne jest, aby dobór leku odpowiadał zarówno charakterowi infekcji, jak i wiekowi pacjenta.

U dorosłych z ostrym, niepowikłanym zapaleniem zatok przynosowych stosowany jest Sinupret^® extract. Lek zawiera suchy wyciąg z pięciu roślin leczniczych: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny. Jego działanie obejmuje m.in. wpływ na oczyszczanie śluzowo-rzęskowe oraz ułatwienie odpływu wydzieliny z zatok przynosowych [1].

Z kolei Sinupret^® w postaci tabletek drażowanych oraz kropli doustnych jest roślinnym produktem leczniczym stosowanym u dorosłych pacjentów w przewlekłych stanach zapalnych zatok, u dzieci od 6. roku życia – zarówno w ostrych, jak i przewlekłych stanach zapalnych zatok. Jego działanie obejmuje m.in. wpływ na funkcjonowanie błony śluzowej nosa i zatok oraz procesy związane z usuwaniem wydzieliny [2].

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Pomoc specjalisty jest wskazana, gdy objawy odbiegają od typowego przebiegu infekcji wirusowej lub sugerują rozwój powikłań.

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli:

• objawy utrzymują się dłużej niż 7-10 dni lub nasilają się mimo leczenia objawowego;

• po okresie poprawy następuje nagłe pogorszenie samopoczucia (tzw. podwójne pogorszenie), które może sugerować bakteryjne powikłanie infekcji;

• pojawia się wysoka gorączka, silny ból twarzy, głowy lub jednostronny ból zatok. Występuje obrzęk okolicy oczu, zaburzenia widzenia albo trudności z oddychaniem przez nos;

• wydzielina staje się jednostronnie gęsta i ropna;

• infekcje zatok nawracają często lub istnieją wątpliwości co do ich przyczyny. Pacjent ma choroby przewlekłe (np. astmę, cukrzycę, choroby układu krążenia), obniżoną odporność lub stosuje leki, które mogą wpływać na przebieg infekcji (np. glikokortykosteroidy, leki immunosupresyjne).

Wczesna konsultacja pozwala ocenić, czy leczenie domowe jest wystarczające, oraz zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj zalecanych dawek. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

[1]. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret extract.

[2]. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, tabletki drażowane.