Bakteryjne zapalenie zatok

Bakteryjne zapalenie zatok występuje znacznie rzadziej niż wirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Najczęściej rozwija się wtórnie do infekcji wirusowej, gdy zaburzenie wentylacji zatok i odpływu wydzieliny sprzyja namnażaniu się bakterii. Charakterystyczne jest utrzymywanie się objawów, ich nasilanie po początkowej poprawie lub cięższy przebieg choroby.

Wirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych często ustępuje samoistnie, jednak w niektórych przypadkach może dojść do nadkażenia bakteryjnego. Wówczas może rozwinąć się bakteryjne zapalenie zatok, które może wymagać oceny lekarskiej i odpowiednio dobranego leczenia.

Czym jest bakteryjne zapalenie zatok?

Bakteryjne zapalenie zatok, nazywane ostrym bakteryjnym zapaleniem nosa i zatok przynosowych, jest stanem zapalnym błony śluzowej nosa oraz zatok, wywołanym przez bakterie. W większości przypadków ostre zapalenie nosa i zatok ma jednak podłoże wirusowe. Zakażenie bakteryjne stanowi znacznie rzadszą postać choroby lub jej powikłanie [1,2].

Nie oznacza to jednak, że każde nieleczone zapalenie zatok przynosowych przeradza się w ostre bakteryjne zapalenie zatok przynosowych. Większość infekcji wirusowych ustępuje samoistnie. Podejrzenie zakażenia bakteryjnego pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy objawy utrzymują się bez poprawy, są szczególnie nasilone albo ponownie się zaostrzają po początkowym złagodzeniu dolegliwości [1,2].

Przyczyny bakteryjnego zapalenia zatok

Najczęstszym punktem wyjścia bakteryjnego zapalenia zatok jest infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych. Wywołany przez nią obrzęk błony śluzowej może zwężać ujścia zatok, ograniczać ich wentylację i utrudniać usuwanie wydzieliny. Jednocześnie stan zapalny zaburza pracę rzęsek odpowiedzialnych za naturalne oczyszczanie nosa i zatok. Zaleganie śluzu stwarza wówczas warunki sprzyjające wtórnemu namnażaniu się bakterii [1,2,3].

Ryzyko zakażenia może się zwiększać również wtedy, gdy odpływ wydzieliny z zatok jest utrudniony z innych powodów. Sprzyjają temu między innymi:

• nieprawidłowości anatomiczne zwężające drogi odpływu wydzieliny, w tym znaczne skrzywienie przegrody nosa,

• polipy nosa oraz inne zmiany powodujące niedrożność ujść zatok,

• alergiczny nieżyt nosa i związany z nim przewlekły obrzęk błony śluzowej,

• palenie papierosów i bierne narażenie na dym tytoniowy [3,4].

Źródłem zakażenia mogą być również choroby zębów położonych w pobliżu zatoki szczękowej, zwłaszcza zakażenia korzeni górnych zębów, zapalenie tkanek przyzębia oraz powikłania po leczeniu stomatologicznym. Takie zapalenie nazywa się zębopochodnym zapaleniem zatoki szczękowej. Często obejmuje tylko jedną zatokę, a wywołujące je bakterie mogą różnić się od tych, które odpowiadają za typowe ostre zapalenie zatok [5].

Za typowe ostre bakteryjne zapalenie nosa i zatok najczęściej odpowiadają Streptococcus pneumoniae oraz Haemophilus influenzae. Rzadziej wykrywa się między innymi Moraxella catarrhalis, szczególnie u dzieci [1,3].

Wirusowe a bakteryjne zapalenie zatok

Wirusowe i bakteryjne zapalenie zatok mogą powodować podobne dolegliwości, dlatego o prawdopodobnym podłożu choroby świadczy nie pojedynczy objaw, lecz przede wszystkim czas trwania infekcji, nasilenie dolegliwości i sposób, w jaki zmieniają się one w kolejnych dniach [1,2].

Wirusowe zapalenie zatok:

• trwa zwykle krócej niż 10 dni;

• ma przebieg, w którym dolegliwości stopniowo słabną;

• może powodować niedrożność nosa, obecność wydzieliny, osłabienie węchu, ból głowy oraz uczucie ucisku w obrębie twarzy [1,2].

Jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni albo nasilają po około 5 dniach, mówi się o ostrym powirusowym zapaleniu nosa i zatok. Nie oznacza to jeszcze zakażenia bakteryjnego. Przedłużający się stan zapalny nadal może mieć inne podłoże [1,2].

Bakteryjne zapalenie zatok można podejrzewać zwłaszcza wtedy, gdy jednocześnie występuje kilka cech, takich jak:

• wysoka gorączka,

• silny, często jednostronny ból twarzy,

• ropna wydzielina z nosa,

• ponowne wyraźne pogorszenie po wcześniejszej poprawie,

• podwyższone wskaźniki stanu zapalnego w badaniach laboratoryjnych [1,2].

Sam żółty lub zielony kolor wydzieliny nie przesądza o zakażeniu bakteryjnym, ponieważ zabarwiony śluz może występować także podczas infekcji wirusowej.

Sposoby leczenia zapalenia zatok

Sposób leczenia zapalenia zatok zależy przede wszystkim od przyczyny choroby, czasu trwania i nasilenia objawów oraz ogólnego stanu pacjenta. Innego postępowania wymaga typowa infekcja wirusowa, która może ustąpić samoistnie, a innego podejrzenie zakażenia bakteryjnego [1,2,6].

Jak leczy się bakteryjne zapalenie zatok?

Rozpoznanie bakteryjnego zapalenia zatok nie oznacza automatycznie konieczności zastosowania antybiotyku. Decyzja zależy między innymi od czasu trwania i nasilenia objawów, przebiegu choroby, stanu ogólnego pacjenta oraz ryzyka wystąpienia powikłań. W łagodnym i niepowikłanym przypadku lekarz może zalecić początkowo leczenie objawowe i obserwację. Antybiotykoterapia jest rozważana zwłaszcza wtedy, gdy dolegliwości są ciężkie, utrzymują się bez poprawy lub nasilają po okresie przejściowego złagodzenia [1,6].

W typowym, niepowikłanym przebiegu nie wykonuje się rutynowo badań pozwalających zidentyfikować konkretną bakterię. Jeżeli lekarz stwierdzi wskazania do antybiotykoterapii, zwykle wybiera antybiotyk o odpowiednio szerokim spektrum działania, obejmującym bakterie najczęściej odpowiedzialne za ostre zapalenie zatok. Przy doborze leku uwzględnia również przewidywaną wrażliwość drobnoustrojów, wcześniejsze stosowanie antybiotyków, uczulenia na leki oraz indywidualną sytuację pacjenta [3,6].

Badanie mikrobiologiczne może być potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy zastosowane leczenie nie przynosi poprawy, choroba ma ciężki lub nietypowy przebieg, występują powikłania albo istnieje podejrzenie zakażenia opornym drobnoustrojem. Materiał do badania powinien pochodzić z okolicy objętej zakażeniem, ponieważ zwykły wymaz z nosa nie pozwala wiarygodnie określić, która bakteria odpowiada za zapalenie zatok [3,6].

Jak leczy się wirusowe zapalenie zatok?

W leczeniu stanów zapalnych zatok można stosować leki roślinne z linii Sinupret^®. Dla dorosłych z ostrym, niepowikłanym zapaleniem zatok przynosowych przeznaczony jest Sinupret^® extract. Dostępne są również Sinupret^® tabletki drażowane i Sinupret^® krople doustne. U dzieci od 6. roku życia leki te stosuje się wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok, natomiast u dorosłych – w przewlekłych stanach zapalnych zatok. Leki z linii Sinupret^® wpływają na właściwości zalegającej wydzieliny i ułatwiają jej usuwanie, wspierając naturalne oczyszczanie nosa i zatok [7,8,9].

Zarówno w wirusowym, jak i w bakteryjnym zapaleniu zatok w łagodzeniu bólu głowy, bólu lub uczucia ucisku w obrębie twarzy oraz gorączki stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, na przykład paracetamol albo niesteroidowe leki przeciwzapalne. Uzupełnieniem postępowania może być oczyszczanie nosa roztworem soli, które pomaga usuwać zalegającą wydzielinę i nawilżać błonę śluzową. Warto również zadbać o odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, unikać dymu tytoniowego i innych substancji drażniących drogi oddechowe [1,2].

U części pacjentów lekarz może rozważyć zastosowanie donosowego glikokortykosteroidu, zwłaszcza gdy objawy są nasilone, utrzymują się dłużej albo współistnieje alergiczny nieżyt nosa. Leki te zmniejszają stan zapalny i obrzęk błony śluzowej, ale ich zastosowanie powinno być dostosowane do sytuacji klinicznej [1,2].

Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego nie powinny być stosowane w typowym przebiegu wirusowego zapalenia zatok [1, 2].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i wsp., „European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020”, Rhinology, 2020 [dostęp online 17.06.2026].

[2] Jaume F., Valls-Mateus M., Mullol J., „Common Cold and Acute Rhinosinusitis: Up-to-Date Management in 2020”, Current Allergy and Asthma Reports, 2020 [dostęp online 17.06.2026].

[3] Patel Z.M., Hwang P.H., „Acute Bacterial Rhinosinusitis”, Infections of the Ears, Nose, Throat, and Sinuses, 2018 [dostęp online 17.06.2026].

[4] Reh D.D., Higgins T.S., Smith T.L., „Impact of Tobacco Smoke on Chronic Rhinosinusitis – A Review of the Literature”, International Forum of Allergy & Rhinology, 2012 [dostęp online 17.06.2026].

[5] Psillas G., Papaioannou D., Petsali S., Dimas G.G., Constantinidis J., „Odontogenic Maxillary Sinusitis: A Comprehensive Review”, Journal of Dental Sciences, 2021 [dostęp online 17.06.2026].

[6] Chow A.W., Benninger M.S., Brook I. i wsp., „IDSA Clinical Practice Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in Children and Adults”, Clinical Infectious Diseases, 2012 [dostęp online 17.06.2026].

[7] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^® extract, tabletki drażowane.

[8] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^®, tabletki drażowane.

[9] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^®, krople doustne.