Katar – kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Katar zwykle jest łagodnym objawem infekcji górnych dróg oddechowych albo alergii. Konsultacji z lekarzem wymaga wtedy, gdy trwa dłużej niż 10 dni, nasila się, często nawraca lub towarzyszą mu objawy alarmowe, np. gorączka, silny ból głowy, jednostronna albo nawracająca, obfita krwista wydzielina z nosa [1, 3].

Katar – co oznacza i dlaczego się pojawia?

Katar to potoczne określenie nadmiernej wydzieliny z nosa, która pojawia się wtedy, gdy błona śluzowa nosa reaguje na infekcję, alergen albo inny czynnik drażniący. Nie jest osobną chorobą, lecz objawem — jednym z typowych objawów przeziębienia, a także częstym elementem alergicznego nieżytu nosa [1, 2].

Jeśli katarowi towarzyszą niedrożność nosa, ból lub uczucie rozpierania twarzy albo pogorszenie węchu, trzeba brać pod uwagę również zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych [1].

W przebiegu infekcji katar zwykle rozwija się razem z innymi dolegliwościami ze strony górnych dróg oddechowych, takimi jak zatkanie nosa, ból gardła, kaszel lub ogólne osłabienie.

W alergii częściej ma charakter wodnisty, może pojawiać się nagle po kontakcie z alergenem i często towarzyszą mu kichanie, świąd nosa oraz łzawienie oczu [2]. W ocenie kataru liczy się nie tylko jego obecność, ale też jego charakter, czas trwania i objawy towarzyszące.

Katar – mechanizm obronny organizmu

Katar jest jednym ze sposobów, w jaki błona śluzowa nosa reaguje na kontakt z wirusem, alergenem albo innym czynnikiem drażniącym. W odpowiedzi na podrażnienie rozwija się miejscowa reakcja zapalna: naczynia krwionośne w błonie śluzowej rozszerzają się, pojawia się obrzęk, a gruczoły śluzowe zaczynają produkować więcej wydzieliny. Jej zadaniem jest nawilżenie błony śluzowej oraz pomoc w usuwaniu czynników, które podrażniają nos lub wywołują infekcję.

Dlatego katar może być uciążliwy, ale sam w sobie pełni funkcję ochronną — problem pojawia się wtedy, gdy wydzielina zalega, nos staje się niedrożny albo objawy utrzymują się zbyt długo [2, 3].

Najczęstsze przyczyny kataru

Najczęściej katar pojawia się w przebiegu infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych, czyli przeziębienia. Drugą częstą przyczyną jest alergiczny nieżyt nosa, w którym wydzielina z nosa pojawia się po kontakcie z alergenem, np. pyłkami, roztoczami, pleśnią lub alergenami zwierząt [1, 2].

Rzadziej katar może wiązać się m.in. z podrażnieniem błony śluzowej, działaniem niektórych leków, zmianami hormonalnymi albo zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Przeziębienie jako najczęstsza przyczyna kataru

W przeziębieniu katar zwykle pojawia się stopniowo i towarzyszy innym objawom infekcji, takim jak zatkanie nosa, ból gardła, kaszel, kichanie, stan podgorączkowy albo ogólne osłabienie. Taki obraz odpowiada ostrej infekcji wirusowej błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, która zwykle trwa krócej niż 10 dni [1]. Jeśli objawy zamiast słabnąć nasilają się po kilku dniach albo utrzymują się dłużej, trzeba uważniej obserwować przebieg choroby.

Katar alergiczny – kiedy winne są alergeny?

Katar alergiczny ma zwykle bardziej wodnisty charakter i często pojawia się napadowo — np. po kontakcie z pyłkami, kurzem, pleśnią albo zwierzęciem. Często towarzyszą mu kichanie, świąd nosa, niedrożność nosa oraz objawy ze strony oczu: łzawienie, zaczerwienienie i świąd [2]. W odróżnieniu od przeziębienia może nawracać w podobnych okolicznościach i utrzymywać się tak długo, jak trwa kontakt z alergenem.

Kiedy katar powinien być powodem do niepokoju?

Katar najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, zwłaszcza jeśli jest związany z łagodną infekcją wirusową. Konsultacja z lekarzem jest jednak potrzebna, jeśli objawy nie słabną, zmieniają charakter albo pojawiają się sygnały, które mogą wskazywać na cięższy przebieg infekcji, zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych lub inną przyczynę dolegliwości. Do lekarza warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy:

• katar utrzymuje się dłużej niż 10 dni lub objawy nasilają się po kilku dniach choroby [1];

• dolegliwości często nawracają albo utrzymują się przewlekle [1,3];

• wydzielina pojawia się tylko z jednej strony nosa — zwłaszcza jeśli jest wodnista, obfita albo jeśli wyciek z nosa wystąpił po urazie głowy [3];

• katarowi towarzyszy wysoka gorączka, silny ból głowy, ból lub uczucie rozpierania twarzy, pogorszenie węchu albo wyraźne osłabienie [1];

• wydzielina ma charakter ropny, krwisty i towarzyszy innym objawom lub pojawia się krwawienie z nosa [3];

• występują trudności z oddychaniem, obrzęk okolicy oka, zaburzenia widzenia, sztywność karku albo objawy neurologiczne — w takiej sytuacji potrzebna jest pilna konsultacja lekarska [1, 3].

Takie objawy nie oznaczają automatycznie ciężkiej choroby, ale są sygnałem, że kataru nie należy już traktować jak zwykłej, samoograniczającej się dolegliwości. Szczególnej ostrożności wymaga jednostronny, wodnisty wyciek z nosa po urazie głowy, ponieważ może wymagać wykluczenia wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego [3].

Jak leczyć katar?

Leczenie objawu kataru zależy od jego przyczyny.

Przy katarze infekcyjnym najważniejsze jest łagodzenie objawów i wspieranie naturalnego oczyszczania nosa: odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, płukanie nosa roztworem soli oraz nawilżanie błony śluzowej.

Gdy katar występuje razem z niedrożnością nosa, bólem głowy oraz bólem lub uczuciem rozpierania twarzy, trzeba brać pod uwagę zapalenie zatok. U dorosłych w takiej sytuacji można zastosować Sinupret^® extract — lek roślinny wskazany w leczeniu ostrych, niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych [4]. Jego działanie jest ukierunkowane na zalegającą wydzielinę: pomaga ją upłynnić, dzięki czemu łatwiej ją usunąć, a nos i zatoki mogą się skuteczniej oczyszczać [5]. Lek stosuje się 3 razy na dobę, zwykle przez 7–14 dni; jeśli objawy utrzymują się dłużej, nasilają się lub nawracają, należy skonsultować się z lekarzem [4].

Jeśli katar ma podłoże alergiczne, podstawą jest ograniczanie kontaktu z alergenem i leczenie alergicznego nieżytu nosa zgodnie z zaleceniami specjalisty, np. z użyciem leków przeciwhistaminowych lub glikokortykosteroidów donosowych [2].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i in., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, Rhinology, 2020/58, Suppl. 29 [dostęp online 11.05.2026].

[2] Klimek L., Bachert C., Pfaar O. i in., ARIA guideline 2019: treatment of allergic rhinitis in the German health system, Allergo Journal International, 2019/28 [dostęp online 11.05.2026].

[3] MSD Manual Professional Edition, Nasal Congestion and Rhinorrhea, MSD Manual [dostęp online 11.05.2026].

[4] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^® extract, tabletki drażowane.

[5] Zhang S., Skinner D., Hicks S.B. i in., Sinupret Activates CFTR and TMEM16A-Dependent Transepithelial Chloride Transport and Improves Indicators of Mucociliary Clearance, PLOS ONE, 2014/9 [dostęp online 11.05.2026].