Gęsty katar u dziecka – jak mu pomóc?

Gęsty katar u dziecka to jedna z najczęstszych dolegliwości towarzyszących infekcjom górnych dróg oddechowych. Jest on klinicznym objawem stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, który rozwija się w przebiegu ostrej infekcji wirusowej.

Najczęstsze przyczyny gęstego kataru u dzieci

Najczęstszą przyczyną gęstego kataru u dziecka jest ostra infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, obejmująca błonę śluzową nosa i zatok przynosowych. W przebiegu stanu zapalnego dochodzi do obrzęku śluzówki oraz zwiększonego wytwarzania wydzieliny. Z czasem może ona stawać się bardziej lepka i trudniejsza do usunięcia, ponieważ zawiera nie tylko śluz, lecz także złuszczone komórki nabłonka i komórki układu odpornościowego.

Wydzielina może przybierać barwę żółtą lub zielonkawą. Zmiana koloru wiąże się z obecnością komórek odpornościowych, zwłaszcza neutrofili, oraz uwalnianych przez nie enzymów, m.in. mieloperoksydazy oraz odwodnienia wydzieliny, czasu zalegania, liczby bakterii, degradacji hemoglobiny. Bardziej intensywny zielonkawy odcień wynika z większej ilości tych enzymów. Sam kolor wydzieliny nie pozwala jednoznacznie określić, czy infekcja ma charakter wirusowy czy bakteryjny — o jej rodzaju i ewentualnym podjęciu leczenia antybiotykiem decyduje całokształt objawów, czas ich trwania oraz przebieg choroby.

Rzadszą przyczyną utrzymującego się gęstego kataru u dziecka są czynniki alergiczne, przerost migdałka gardłowego lub powikłanie w postaci bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych.

Jak pomóc dziecku w leczeniu gęstego kataru?

Postępowanie przy gęstym katarze u dziecka powinno koncentrować się na udrożnieniu nosa, ułatwieniu usuwania zalegającej wydzieliny oraz zmniejszeniu obrzęku błony śluzowej. Celem jest poprawa drożności nosa i komfortu oddychania, a także wsparcie naturalnych mechanizmów oczyszczania śluzowo-rzęskowego.

W praktyce warto:

• regularnie oczyszczać nos – u młodszych dzieci przy użyciu aspiratora po wcześniejszym podaniu roztworu soli, u starszych poprzez naukę spokojnego, naprzemiennego wydmuchiwania nosa (bez nadmiernego zwiększania ciśnienia w jamie nosowej), stosować delikatnie,

• rozważyć inhalacje, irygacje z użyciem roztworów izotonicznych lub hipertonicznych – mogą to być preparaty zawierające chlorek sodu (sól fizjologiczną) lub wodę morską. Roztwór izotoniczny (0,9% NaCl) działa głównie nawilżająco i wspomaga mechaniczne oczyszczanie nosa, natomiast roztwór hipertoniczny (o wyższym stężeniu soli) dodatkowo zmniejsza obrzęk śluzówki i może ułatwiać odpływ wydzieliny,

• dbać o odpowiednie nawodnienie dziecka – zalecane jest regularne podawanie wody lub niesłodzonych herbatek (np. ziołowych przeznaczonych dla dzieci). Należy unikać napojów mocno słodzonych i gazowanych, które nie wspierają prawidłowego nawodnienia. Odpowiednia ilość płynów może sprzyjać utrzymaniu właściwej konsystencji wydzieliny,

• utrzymywać właściwą wilgotność powietrza w pomieszczeniu (ok. 40-60%) – zbyt suche powietrze prowadzi do przesuszenia śluzówki i zagęszczania wydzieliny, co utrudnia jej usuwanie,

• unikać długotrwałego stosowania preparatów obkurczających błonę śluzową nosa – leki te zmniejszają obrzęk śluzówki, ale przy stosowaniu dłuższym niż kilka dni mogą prowadzić do wtórnego nasilenia przekrwienia (tzw. polekowy nieżyt nosa) i pogorszenia drożności nosa.

Odpowiednie postępowanie objawowe w większości przypadków pozwala złagodzić dolegliwości i skrócić czas zalegania gęstej wydzieliny.

Leki dostępne bez recepty

W leczeniu gęstego kataru u dziecka stosuje się różne preparaty dostępne bez recepty, jednak ich wybór powinien być dostosowany do wieku i charakteru objawów.

Sinupret^® (tabletki drażowane, krople doustne) to lek roślinny (OTC), który może być stosowany u dzieci od 6. roku życia stosuje się go wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok przynosowych, natomiast u dorosłych zalecany w stanach przewlekłych. Lek stosuje się zgodnie z dawkowaniem podanym w ulotce.

Sinupret^® zawiera kompozycję pięciu roślin leczniczych: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny. W badaniach przedklinicznych obserwowano działanie sprzyjające usprawnieniu mechanizmu oczyszczania śluzowo-rzęskowego. Wykazano m.in. nasilenie transportu anionów chlorkowych oraz zwiększenie częstości ruchu rzęsek nabłonka oddechowego, co wiąże się z ułatwieniem usuwania zalegającej wydzieliny z nosa i zatok [1].

W zależności od przebiegu infekcji stosuje się również inne leki objawowe, m.in. preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa lub łagodzące dolegliwości bólowe, jeśli takie objawy występują.

Zapobieganie gęstemu katarowi u dziecka

W pierwszej fazie infekcji wydzielina z nosa jest zwykle wodnista i przezroczysta. Jest to efekt reakcji zapalnej błony śluzowej i zwiększonej produkcji wodnistej wydzieliny przez komórki nabłonka nosa. W kolejnych dniach zmienia się skład wydzieliny: zawiera ona więcej śluzu oraz komórek odpornościowych uczestniczących w reakcji zapalnej.

Jeśli obrzęk śluzówki zaburza drożność nosa i ujść zatok przynosowych, odpływ wydzieliny staje się mniej efektywny. W takiej sytuacji wodnisty katar może stopniowo przekształcić się w gęsty, a następnie w głęboko zalegający katar, który trudniej usunąć i który dłużej utrzymuje się w jamie nosowej oraz zatokach. Długotrwałe zaleganie wydzieliny sprzyja podtrzymywaniu stanu zapalnego i może prowadzić do przewlekłego kataru.

Aby ograniczyć to ryzyko, warto:

• reagować wcześnie na pierwsze objawy – systematyczne oczyszczanie nosa od początku infekcji zmniejsza ryzyko zagęszczania się wydzieliny i jej zalegania w głębszych partiach nosa,

• zapobiegać utrzymującemu się obrzękowi śluzówki – u dzieci z alergicznym nieżytem nosa konieczne jest właściwe leczenie, ponieważ przewlekły obrzęk sprzyja powstawaniu zalegającej wydzieliny,

• kontrolować drożność nosa i ujść zatok – w przypadku nawracającego lub długo utrzymującego się kataru warto rozważyć konsultację laryngologiczną w kierunku przerostu migdałka gardłowego lub innych czynników anatomicznych utrudniających odpływ wydzieliny.

Jednym z elementów profilaktyki gęstego kataru u dziecka jest więc nie tyle zapobieganie infekcji, ile na niedopuszczaniu do sytuacji, w której wydzielina pozostaje w jamie nosowej i zatokach przez dłuższy czas.

Kiedy udać się do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się, jeśli:

• objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni bez wyraźnej poprawy,

• dochodzi do tzw. podwójnego pogorszenia (po kilku dniach poprawy stan dziecka ponownie się pogarsza),

• pojawia się wysoka gorączka (powyżej 38°C) utrzymująca się przez kilka dni,

• występuje silny, jednostronny ból twarzy lub głowy,

• oprócz utrzymującej się wydzieliny z nosa pojawia się nasilony ból twarzy, obrzęk okolicy oka, zaburzenia widzenia lub asymetria twarzy,

• dziecko jest wyraźnie osłabione, senne lub odmawia przyjmowania płynów.

Takie objawy mogą sugerować bakteryjne zapalenie zatok przynosowych bądź inne powikłania wymagające oceny lekarskiej. Wczesna konsultacja pozwala dobrać odpowiednie postępowanie i zapobiec dalszemu nasileniu dolegliwości.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, tabletki drażowane i krople doustne