Ból gałki ocznej od zatok

Ból odczuwany za okiem, nad nim lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie może towarzyszyć zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Chory często opisuje go jako ból gałki ocznej, choć źródłem dolegliwości mogą być tkanki położone wokół oczodołu.

Wyjaśniamy, kiedy ból może mieć związek z zatokami, jakie objawy mu towarzyszą oraz w jakich sytuacjach wymaga konsultacji lekarskiej.

Czy zapalenie zatok może powodować ból oka?

Tak, ale najczęściej nie boli sama gałka oczna. Dolegliwość powstaje w obrębie zatok i tkanek otaczających oczodół, a chory odczuwa ją za okiem, nad nim albo przy nasadzie nosa. Wynika to z położenia zatok – zatoki czołowe znajdują się nad oczodołami, szczękowe pod nimi, a zatoki sitowe przylegają do ich przyśrodkowych ścian.

Podczas infekcji dochodzi do obrzęku błony śluzowej i wytwarzane jest więcej wydzieliny. Obrzęk może zwęzić ujścia zatok, utrudnić odpływ śluzu i podtrzymywać miejscową reakcję zapalną. Mediatory zapalne oraz rozciąganie wrażliwych tkanek pobudzają zakończenia nerwu trójdzielnego, który przewodzi czucie zarówno z okolicy zatok, jak i znacznej części twarzy. Dlatego chory może odczuwać ból w czole, nasadzie nosa albo wokół oka, mimo że jego źródło znajduje się poza gałką oczną [1].

Nie jest to zatem proste „uciskanie oka przez zatokę”, lecz ból rzutowany, związany ze wspólnym unerwieniem tych obszarów. Inny mechanizm występuje w rzadkich powikłaniach, gdy zakażenie szerzy się z zatok do tkanek oczodołu. Wtedy pojawiają się również obrzęk, zaczerwienienie, ból podczas poruszania okiem lub zaburzenia widzenia.

Jak stwierdzić, czy ból oka jest spowodowany zapaleniem zatok przynosowych?

Sam charakter bólu nie pozwala ustalić jego źródła. Związek z zatokami można podejrzewać przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwość pojawia się równocześnie z charakterystycznymi objawami ze strony nosa. Warto sprawdzić:

• gdzie zlokalizowany jest ból – przy zapaleniu zatok częściej obejmuje okolicę nad okiem, między oczami lub za okiem niż powierzchnię samej gałki ocznej,

• czy widzenie pozostaje prawidłowe – można zasłonić kolejno każde oko i porównać ostrość widzenia oraz sposób postrzegania kolorów,

• czy poruszanie okiem powoduje ból – ból wywoływany ruchami gałki ocznej nie jest typowym objawem niepowikłanego zapalenia zatok i wymaga oceny lekarskiej [1,2].

Związek z typowym ostrym zapaleniem zatok jest mniej prawdopodobny, jeśli ból występuje bez niedrożności nosa, wydzieliny i innych objawów infekcji. Inną przyczynę należy rozważyć również wtedy, gdy pojawiają się nagłe albo nawracające napady bólu, światłowstręt, silne zaczerwienienie oka, nudności, widzenie świetlistych obwódek oraz pogorszenie wzroku. Takie dolegliwości mogą mieć podłoże okulistyczne, neurologiczne albo migrenowe [2].

Ból oka od zatok – jakie objawy mogą mu towarzyszyć?

Ból związany z zapaleniem zatok rzadko występuje jako jedyna dolegliwość. Zwykle stanowi część zespołu objawów obejmującego nos, twarz i górne drogi oddechowe. Mogą mu towarzyszyć:

• niedrożność nosa po jednej lub obu stronach,

• wydzielina z nosa albo spływająca po tylnej ścianie gardła,

• ucisk lub rozpieranie twarzy – zwłaszcza w okolicy czoła, nasady nosa, między oczami albo pod nimi,

• ból głowy, który może nasilać się podczas pochylania,

• osłabienie lub utrata węchu,

• kaszel i potrzeba odchrząkiwania związane ze spływaniem wydzieliny,

• gorączka, osłabienie i pogorszenie samopoczucia, szczególnie podczas ostrej infekcji [1].

Za związkiem z zatokami przemawia także równoległa zmiana nasilenia objawów. Ból okolicy oka zwiększa się wraz z niedrożnością nosa i rozpieraniem twarzy, a słabnie w miarę ustępowania infekcji. Żaden z wymienionych objawów nie potwierdza jednak, że źródłem bólu jest zapalenie zatok. Znaczenie ma ich łączne występowanie oraz przebieg choroby.

Co robić, gdy podejrzewasz ból oka od zatok?

Jeżeli ból okolicy oka występuje razem z typowymi objawami zapalenia zatok, a widzenie pozostaje prawidłowe, należy skoncentrować się na leczeniu choroby podstawowej, a nie samej gałki ocznej.

Pomocne mogą być:

• dobór leku odpowiedniego do wieku i przebiegu choroby – dorośli z ostrym, niepowikłanym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych mogą stosować Sinupret^® extract przy objawach takich jak niedrożność nosa, katar, ból głowy oraz ból lub uczucie rozpierania twarzy [3]. Sinupret^® w kroplach doustnych i tabletkach drażowanych stosuje się wspomagająco w ostrych oraz przewlekłych stanach zapalnych zatok u dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych [4,5],

• oczyszczanie nosa – sól fizjologiczna w aerozolu pomaga usuwać wydzielinę i nawilżać błonę śluzową,

• łagodzenie bólu – można zastosować paracetamol albo niesteroidowy lek przeciwzapalny, jeżeli nie ma przeciwwskazań,

• odpoczynek i odpowiednie nawodnienie – wspierają regenerację podczas infekcji.

Nie należy samodzielnie stosować kropli do oczu zawierających antybiotyk czy glikokortykosteroid ani przyjmować antybiotyku pozostałego po wcześniejszym leczeniu. Ból okolicy oka może mieć różne przyczyny, a niewłaściwie dobrany preparat może opóźnić prawidłowe rozpoznanie.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Konsultację należy zaplanować, jeżeli ból jest silny, jednostronny, nawraca albo nie zmniejsza się wraz z ustępowaniem niedrożności nosa i pozostałych objawów infekcji. Oceny lekarskiej wymagają również dolegliwości utrzymujące się ponad 10 dni bez poprawy, nasilające się po około 5 dniach lub powracające po wcześniejszym złagodzeniu [1].

Pilnej pomocy wymagają natomiast objawy wskazujące na zajęcie oka, oczodołu albo układu nerwowego:

• obrzęk lub wyraźne zaczerwienienie powiek i okolicy oka,

• ból podczas poruszania gałką oczną,

• ograniczenie ruchomości albo wytrzeszcz gałki ocznej,

• podwójne widzenie,

• pogorszenie ostrości widzenia lub zmiana sposobu postrzegania kolorów,

• bardzo silny ból głowy, wymioty, sztywność karku, nadmierna senność albo zaburzenia świadomości [1,2].

Takie objawy mogą wskazywać na chorobę okulistyczną, szerzenie się zakażenia z zatok na tkanki oczodołu albo – w wyjątkowych przypadkach, zwłaszcza przy zapaleniu zatoki klinowej – zapalenie lub inne uszkodzenie nerwu wzrokowego. W tej sytuacji nie należy czekać na działanie domowych metod ani samodzielnie zwiększać dawek przyjmowanych leków. Potrzebna jest pilna ocena okulistyczna i laryngologiczna [1,2,6].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i in., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, „Rhinology” 2020, t. 58, supl. S29, s. 1–464, DOI: 10.4193/Rhin20.600 [dostęp online 16.09.2026].

[2] Pflipsen M., Massaquoi M., Wolf S., Evaluation of the Painful Eye, „American Family Physician” 2016, t. 93, nr 12, s. 991–998 [dostęp online 16.09.2026].

[3] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^® extract, tabletki drażowane.

[4] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^®, krople doustne, roztwór.

[5] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^®, tabletki drażowane.

[6] Nowacka B., Lubiński W., Lubiński J., Optic Neuritis Related to Chronic Sphenoid Sinusitis as an Uncommon Cause of Vision Loss: A Case Report and Literature Review, „American Journal of Case Reports” 2023, t. 24, art. e939267, DOI: 10.12659/AJCR.939267 [dostęp online 16.09.2026].