Zapalenie błony śluzowej nosa – przyczyny

Zapalenie błony śluzowej nosa może mieć różne przyczyny: od infekcji wirusowych, przez zakażenia bakteryjne, po alergeny i czynniki środowiskowe. Właśnie dlatego katar, niedrożność nosa, kichanie czy podrażnienie śluzówki nie zawsze oznaczają ten sam problem i nie zawsze wymagają takiego samego postępowania.

Znaczenie ma nie tylko sam objaw, ale również jego czas trwania, okoliczności występowania oraz to, czy towarzyszą mu dolegliwości ze strony zatok, gardła lub dolnych dróg oddechowych [1, 2].

Czym jest zapalenie błony śluzowej nosa?

Zapalenie błony śluzowej nosa, czyli nieżyt nosa, to stan, w którym śluzówka wyściełająca jamę nosową jest podrażniona, obrzęknięta lub nie pracuje prawidłowo. Może objawiać się m.in. katarem, niedrożnością nosa, kichaniem, świądem, uczuciem spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła albo osłabieniem węchu. Nie jest to jedna choroba o jednej przyczynie, lecz zespół dolegliwości, który może mieć podłoże infekcyjne, alergiczne, niealergiczne lub mieszane [1].

Jeśli stan zapalny obejmuje nie tylko jamę nosową, ale również zatoki, mówi się o zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych; w takim przypadku obok niedrożności nosa lub wydzieliny z nosa mogą pojawić się także ból, uczucie rozpierania twarzy albo pogorszenie węchu [2].

Główne przyczyny zapalenia błony śluzowej nosa

Zapalenie błony śluzowej nosa najczęściej kojarzy się z infekcją, ale podrażnienie i obrzęk śluzówki mogą mieć także inne źródła. U części pacjentów dolegliwości pojawiają się w przebiegu zakażenia wirusowego, u innych mogą wiązać się z nadkażeniem bakteryjnym lub reakcją nosa na czynniki środowiskowe, takie jak suche powietrze, dym tytoniowy, smog czy drażniące zapachy.

Ustalenie prawdopodobnej przyczyny ma znaczenie praktyczne, ponieważ od niej zależy, czy wystarczy leczenie objawowe i obserwacja, czy potrzebna jest konsultacja lekarska [1, 2, 3].

Infekcje wirusowe

Infekcje wirusowe należą do najczęstszych przyczyn ostrego zapalenia błony śluzowej nosa. W ich przebiegu dochodzi do stanu zapalnego śluzówki, zwiększonej produkcji wydzieliny, obrzęku i niedrożności nosa.

Taki obraz często pojawia się w przebiegu przeziębienia i zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Jeśli jednak objawy ze strony nosa i zatok utrzymują się dłużej niż 10 dni albo nasilają się po 5. dniu choroby, może to sugerować ostre powirusowe zapalenie zatok przynosowych, a więc sytuację wymagającą uważniejszej obserwacji i właściwego postępowania [2].

Infekcje bakteryjne

Infekcja bakteryjna rzadziej jest pierwotną przyczyną ostrego zapalenia błony śluzowej nosa, dlatego antybiotyk nie jest potrzebny przy typowym początku przeziębienia, wodnistej wydzielinie z nosa czy krótkotrwałych objawach, które stopniowo słabną.

Antybiotyk może być rozważany dopiero wtedy, gdy lekarz rozpozna lub podejrzewa ostre bakteryjne zapalenie nosa i zatok, np. gdy objawy utrzymują się co najmniej 10 dni bez poprawy, od początku mają ciężki przebieg z wysoką gorączką i ropną wydzieliną lub bólem twarzy albo gdy po początkowej poprawie następuje wyraźne pogorszenie. W praktyce oznacza to, że o antybiotykoterapii nie decyduje sam katar ani czas trwania infekcji, ale cały obraz choroby oceniony przez lekarza [2, 4].

Czynniki środowiskowe

Błona śluzowa nosa reaguje również na czynniki środowiskowe, które nie muszą mieć związku z infekcją. Dolegliwości mogą nasilać m.in. dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, intensywne zapachy, środki chemiczne, suche powietrze, zimno, gwałtowne zmiany temperatury oraz wahania wilgotności. U części osób prowadzi to do nadreaktywności śluzówki: nos łatwiej się zatyka, pojawia się wodnista wydzielina, kichanie albo uczucie podrażnienia, mimo że przyczyną nie jest klasyczna infekcja [3].

Do czynników środowiskowych zalicza się czynniki drażniące. Istotną rolę odgrywają alergeny, np. pyłki roślin, roztocze kurzu domowego, pleśnie czy alergeny zwierząt, choć ich mechanizm działania jest inny niż w przypadku substancji drażniących: wywołują one reakcję immunologiczną u osoby uczulonej, a nie tylko bezpośrednie podrażnienie błony śluzowej nosa [1, 5].

Typowe objawy zapalenia błony śluzowej nosa

Zapalenie błony śluzowej nosa wiąże się z dolegliwościami ze strony nosa, ale może wpływać także na gardło, zatoki, sen i ogólne samopoczucie. W jego przebiegu pojawiają się: katar, czyli zwiększona ilość wydzieliny z nosa, niedrożność nosa, kichanie, świąd, uczucie podrażnienia śluzówki, osłabienie węchu oraz spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

Charakter dolegliwości może podpowiadać ich możliwą przyczynę: wodnista wydzielina, kichanie i świąd częściej kojarzą się z alergią lub reakcją na podrażnienie, natomiast gęsta wydzielina, nasilona niedrożność nosa, ból lub uczucie rozpierania twarzy mogą, ale nie muszą sugerować, że stan zapalny obejmuje również zatoki przynosowe. Charakter objawów może sugerować przyczynę, ale nie pozwala jej jednoznacznie określić [1 2,5].

Skuteczne sposoby łagodzenia dolegliwości

Postępowanie przy zapaleniu błony śluzowej nosa zależy od prawdopodobnej przyczyny dolegliwości. W infekcji wirusowej najczęściej wystarcza leczenie objawowe, odpoczynek i obserwacja przebiegu choroby, natomiast przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego, nasilonych objawach zatokowych lub objawach trwających zbyt długo potrzebna jest konsultacja lekarska.

Ważne jest także unikanie czynników, które dodatkowo drażnią śluzówkę nosa, takich jak dym tytoniowy, smog, suche powietrze czy intensywne zapachy. [2, 3]

Domowe metody

W łagodzeniu dolegliwości ważne są przede wszystkim działania, które pomagają zmniejszyć podrażnienie błony śluzowej nosa, ułatwiają usuwanie wydzieliny i ograniczają kontakt z czynnikami nasilającymi objawy. Warto:

• dbać o nawodnienie organizmu — odpowiednia ilość płynów wspiera ogólne funkcjonowanie błon śluzowych;

• nawilżać i wietrzyć pomieszczenia — zbyt suche, przegrzane powietrze może nasilać uczucie zatkania nosa i podrażnienia śluzówki;

• oczyszczać nos preparatami na bazie soli fizjologicznej lub wody morskiej — mogą pomagać w usuwaniu nadmiaru wydzieliny, alergenów i substancji drażniących;

• unikać dymu tytoniowego, smogu i intensywnych zapachów — te czynniki mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową nosa i nasilać dolegliwości;

• obserwować, co nasila objawy — jeśli niedrożność nosa, kichanie lub wodnista wydzielina pojawiają się po kontakcie z kurzem, pyłkami, sierścią zwierząt, zimnym powietrzem albo środkami chemicznymi, warto ograniczyć ekspozycję na ten czynnik;

• nie nadużywać preparatów obkurczających błonę śluzową nosa — jeśli pacjent stosuje takie środki, powinien przestrzegać czasu używania podanego w ulotce, ponieważ zbyt długie stosowanie może nasilać problem niedrożności nosa.

Takie postępowanie może przynieść ulgę przy łagodnych dolegliwościach, ale jeśli objawy są silne, przedłużają się, nawracają albo towarzyszy im ból twarzy, gorączka, ropna wydzielina lub pogorszenie po początkowej poprawie - należy skonsultować się z lekarzem. [2, 3, 6]

Leki marki Sinupret^® w leczeniu zapalenia błony śluzowej nosa i zatok

Gdy infekcja obejmuje nie tylko nos, ale również zatoki, pacjent może odczuwać ból głowy, ucisk lub rozpieranie twarzy, nasilone zatkanie nosa i zaleganie wydzieliny. W takiej sytuacji leczenie powinno nie tylko doraźnie ułatwiać oddychanie przez nos, ale także ułatwiać naturalne oczyszczanie nosa i zatok.

Sinupret^® extract to lek roślinny dla dorosłych, stosowany w leczeniu ostrych, niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych, czyli ostrego niepowikłanego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Jest przeznaczony dla pacjentów, u których infekcja obejmuje nos i zatoki, a zalegająca wydzielina utrudnia swobodne oddychanie i nasila uczucie zatkania oraz pojawia się uczucie ucisku czy rozpierania twarzy [7].

Dostępny jest także Sinupret^® w tabletkach drażowanych oraz kroplach doustnych. To leki roślinne przeznaczone do stosowania wspomagająco w przebiegu ostrych i przewlekłych stanów zapalnych zatok u dzieci od 6. roku życia i u dorosłych [8, 9]. Są pomocne w przebiegu infekcji nosa i zatok, gdy zalega wydzielina [8, 9].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Piśmiennictwo

[1] Liva G.A., Karatzanis A.D., Prokopakis E.P., Review of Rhinitis: Classification, Types, Pathophysiology, Journal of Clinical Medicine, 2021/10 [dostęp online 08.05.2026]

[2] Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i in., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, Rhinology, 2020/58, Supplement 29 [dostęp online 08.05.2026]

[3] Shusterman D., Nonallergic Rhinitis: Environmental Determinants, Immunology and Allergy Clinics of North America, 2016/36 [dostęp online 08.05.2026]

[4] Chow A.W., Benninger M.S., Brook I. i in., IDSA Clinical Practice Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in Children and Adults, Clinical Infectious Diseases, 2012/54 [dostęp online 08.05.2026]

[5] Klimek L., Bachert C., Pfaar O. i in., ARIA guideline 2019: treatment of allergic rhinitis in the German health system, Allergo Journal International, 2019/28 [dostęp online 08.05.2026]

[6] Hopkins C. i in., EPOS 2020: A Patient Guide, EPOS, 2021 [dostęp online 08.05.2026]

[7] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^® extract, tabletki drażowane

[8] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^®, tabletki drażowane

[9] Charakterystyka Produktu Leczniczego, Sinupret^®, krople doustne, roztwór