Czy cukrzyca stanowi czynnik ryzyka rozwoju zapalenia zatok?

Cukrzyca może zwiększać podatność na zakażenia nosa i zatok przynosowych, zwłaszcza gdy stężenie glukozy we krwi przez dłuższy czas pozostaje zbyt wysokie. Samo rozpoznanie choroby nie oznacza jednak, że zapalenie zatok musi występować częściej lub mieć ciężki przebieg [1,2].

Wyjaśniamy, jak cukrzyca może wpływać na błonę śluzową nosa i zatok, które objawy wymagają szczególnej uwagi oraz co pomaga ograniczyć ryzyko zakażeń i ich powikłań.

Kluczowe zależności między cukrzycą a zatokami

Za ochronę nosa i zatok odpowiadają błona śluzowa, pokrywająca ją warstwa śluzu, rzęski przesuwające wydzielinę w kierunku gardła oraz komórki układu odpornościowego. Długotrwale podwyższone stężenie glukozy może osłabiać działanie tych mechanizmów, zwłaszcza u osób z niewyrównaną cukrzycą i jej powikłaniami naczyniowymi [1,2].

Zależność działa również w drugą stronę. Podczas zakażenia organizm uwalnia hormony stresu, które mogą podnosić poziom glukozy i utrudniać kontrolowanie cukrzycy. Dlatego w czasie zapalenia zatok ważne są zarówno obserwowanie objawów infekcji, jak i częstsze sprawdzanie glikemii zgodnie z zaleceniami otrzymanymi od lekarza [3] .

Dlaczego wysoki poziom cukru we krwi osłabia odporność zatok?

Działanie mechanizmów obronnych może zaburzać przede wszystkim hiperglikemia utrzymująca się przez dłuższy czas, a nie pojedynczy podwyższony wynik pomiaru. Może ona wpływać na funkcjonowanie neutrofili – komórek układu odpornościowego, które docierają do miejsca zakażenia, pochłaniają drobnoustroje i uczestniczą w ich niszczeniu. W warunkach podwyższonego stężenia glukozy neutrofile mogą wolniej docierać do miejsca infekcji oraz mniej sprawnie usuwać bakterie i grzyby [2].

Cukrzyca może również wpływać na drobne naczynia krwionośne, a przez to pogarszać dopływ tlenu, składników odżywczych i komórek układu odpornościowego do zakażonych tkanek. Jednocześnie zmiany dotyczące nabłonka nosa mogą osłabiać barierę śluzówkową oraz mechanizm przesuwania wydzieliny. Gdy śluz jest usuwany nieefektywnie, dłużej zalega w nosie i zatokach, co może sprzyjać utrzymywaniu się stanu zapalnego [1,2].

Nie oznacza to jednak, że podwyższony poziom glukozy bezpośrednio wywołuje zapalenie zatok. Zwiększa raczej podatność tkanek na zakażenie, może utrudniać jego zwalczanie i opóźniać regenerację błony śluzowej.

Grzybicze zapalenie zatok – rzadkie, ale poważne powikłanie u osób z cukrzycą

Nie każde grzybicze zapalenie zatok ma ciężki przebieg. Istnieją jego postacie nieinwazyjne, w których grzyby pozostają w obrębie światła zatoki i nie wrastają w otaczające tkanki. Szczególne zagrożenie stanowi natomiast ostre inwazyjne grzybicze zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Jest ono rzadkie i u zdecydowanej większości osób z cukrzycą nigdy nie wystąpi [4,5].

Ryzyko zwiększa się przede wszystkim przy znacznie niewyrównanej cukrzycy, szczególnie gdy dochodzi do kwasicy ketonowej. Jedną z przyczyn takiego zakażenia są grzyby z rzędu Mucorales, wywołujące mukormykozę. W postaci inwazyjnej grzyby wrastają w ściany naczyń krwionośnych, mogą ograniczyć dopływ krwi i doprowadzić do obumierania tkanek. Choroba może następnie szerzyć się z zatok do oczodołu lub struktur znajdujących się wewnątrz czaszki [2,5].

Niepokojące są zwłaszcza szybko narastający jednostronny ból lub obrzęk twarzy, jednostronne drętwienie policzka, obrzęk okolicy oka, pogorszenie widzenia oraz ciemne zmiany w nosie lub na podniebieniu. Takie objawy u osoby z niewyrównaną cukrzycą wymagają natychmiastowej oceny w szpitalu. Leczenie obejmuje dożylne podawanie leków przeciwgrzybiczych, opanowanie zaburzeń metabolicznych i często chirurgiczne usunięcie zakażonych tkanek [5].

Objawy, na które warto zwrócić szczególną uwagę

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u osoby z cukrzycą zwykle powoduje takie same dolegliwości jak u pozostałych chorych: niedrożność nosa, katar, ból lub uczucie rozpierania twarzy, osłabienie węchu, ból głowy i kaszel [4]. Szczególne znaczenie ma jednak sposób, w jaki objawy zmieniają się w kolejnych dniach, oraz pojawienie się dolegliwości nietypowych dla niepowikłanej infekcji. Podczas choroby trzeba również obserwować glikemię, ponieważ zakażenie może utrudniać utrzymanie jej w dotychczasowym zakresie [3].

Szczególnej uwagi wymagają:

• brak poprawy po 10 dniach albo ponowne nasilenie objawów po okresie ich wyraźnego złagodzenia;

• silny, zwłaszcza jednostronny ból twarzy, któremu może towarzyszyć gorączka lub jednostronna ropna wydzielina;

• szybko narastający obrzęk twarzy lub okolicy oka, ból podczas poruszania okiem, podwójne widzenie albo pogorszenie wzroku;

• drętwienie części twarzy, krwista wydzielina lub ciemne zmiany w nosie albo na podniebieniu – mogą one wystąpić w przebiegu inwazyjnego zakażenia grzybiczego [4,5].

Żółty lub zielony kolor wydzieliny sam w sobie nie potwierdza zakażenia bakteryjnego i nie stanowi wskazania do zastosowania antybiotyku. U osoby z cukrzycą, podobnie jak u innych pacjentów, znaczenie ma łączna ocena nasilenia dolegliwości i sposobu, w jaki zmieniają się one w kolejnych dniach [4].

Jak osoby z cukrzycą mogą zmniejszyć ryzyko zapalenia zatok?

Nie każdemu ostremu zapaleniu zatok można zapobiec, ponieważ najczęściej rozwija się ono podczas infekcji wirusowej [4]. Osoba z cukrzycą może jednak ograniczyć czynniki, które zwiększają podatność na zakażenia lub utrudniają ich zwalczanie. Najważniejsze znaczenie ma utrzymywanie stężenia glukozy w zakresie ustalonym z lekarzem, regularne przyjmowanie leków, wykonywanie zaleconych pomiarów oraz okresowa kontrola hemoglobiny glikowanej, czyli HbA1c [2,6].

Warto również:

• zmniejszać ryzyko infekcji dróg oddechowych – regularnie myć ręce, wietrzyć pomieszczenia i unikać bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy zakażenia;

• korzystać z zalecanych szczepień – nie chronią one przed wszystkimi wirusami wywołującymi katar i zapalenie zatok, ale mogą zapobiegać określonym zakażeniom oddechowym lub ich ciężkiemu przebiegowi [6];

• nie palić i unikać dymu tytoniowego – dym podrażnia nabłonek dróg oddechowych i zaburza naturalny mechanizm oczyszczania nosa [4];

• leczyć alergiczny nieżyt nosa oraz inne przewlekłe choroby nosa – długotrwały obrzęk błony śluzowej może utrudniać odpływ wydzieliny z zatok [4];

• skonsultować często nawracające albo przedłużające się dolegliwości – ich przyczyną mogą być między innymi przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, polipy nosa, alergia lub nieprawidłowość anatomiczna wymagająca oceny laryngologicznej [4].

Antybiotyków nie należy przyjmować profilaktycznie ani bez rozpoznania zakażenia wymagającego takiego leczenia. Roztwór soli fizjologicznej może pomagać w oczyszczaniu i nawilżaniu nosa, ale nie daje pewności, że infekcja się nie rozwinie. Podstawą pozostają prawidłowe leczenie cukrzycy oraz szybkie reagowanie na nietypowy lub nasilający się przebieg zakażenia [2,4].

Jeżeli mimo działań profilaktycznych pojawią się łagodne objawy zapalenia zatok, można rozważyć lek dostępny bez recepty, odpowiedni do wieku i przebiegu choroby. U dorosłych z ostrym, niepowikłanym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych można zastosować Sinupret^® extract, który pomaga łagodzić katar, niedrożność nosa, ból głowy oraz ból lub uczucie rozpierania twarzy. Sinupret^® w kroplach doustnych lub tabletkach drażowanych stosuje się natomiast wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok u dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych. Lek rozrzedza zalegający śluz, ułatwiając jego usuwanie i naturalne oczyszczanie zatok [7,8,9].

Leki te nie zapobiegają zakażeniu i nie zastępują konsultacji, jeżeli objawy są nasilone, przedłużają się lub przebiegają nietypowo. Podstawą profilaktyki pozostają prawidłowe leczenie cukrzycy oraz szybkie reagowanie na niepokojący przebieg infekcji [2,4,7,8,9].

Kiedy osoba z cukrzycą powinna jak najszybciej skonsultować się z lekarzem?

Konsultacji wymagają objawy utrzymujące się ponad 10 dni bez poprawy, ponowne pogorszenie po okresie poprawy, wysoka gorączka oraz silny, zwłaszcza jednostronny ból twarzy. Z lekarzem należy skontaktować się również wtedy, gdy podczas infekcji stężenie glukozy jest znacznie wyższe niż zwykle i trudno je obniżyć [3,4].

Pilnej pomocy wymagają obrzęk okolicy oka, zaburzenia widzenia, drętwienie twarzy, ciemne zmiany w nosie lub na podniebieniu oraz zaburzenia świadomości. Mogą one wskazywać na szerzenie się zakażenia poza zatoki lub inwazyjne zakażenie grzybicze [4,5].

Piśmiennictwo

[1] Passali G.C., Santantonio M., Passali D., Passali F.M., The Diabetic Nose: A Narrative Review of Rhinologic Involvement in Diabetes (1973–2025), „Journal of Clinical Medicine” 2026, t. 15, nr 2, art. 472, DOI: 10.3390/jcm15020472 [dostęp online 14.09.2026].

[2] Zhou K., Lansang M.C., Diabetes Mellitus and Infection, [w:] Feingold K.R. i in. (red.), Endotext, MDText.com, South Dartmouth, aktualizacja: 30.06.2024 [dostęp online 14.09.2026].

[3] Yuang K., Espinoza A.L., McCoy R.G., Glycemic Management in Adults With Diabetes During Illness, „Clinical Diabetes” 2025, t. 43, nr 5, s. 735–745, DOI: 10.2337/cd25-0056 [dostęp online 14.09.2026].

[4] Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i in., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, „Rhinology” 2020, t. 58, supl. S29, s. 1–464, DOI: 10.4193/Rhin20.600 [dostęp online 14.09.2026].

[5] Cornely O.A., Alastruey-Izquierdo A., Arenz D. i in., Global Guideline for the Diagnosis and Management of Mucormycosis: An Initiative of the European Confederation of Medical Mycology in Cooperation With the Mycoses Study Group Education and Research Consortium, „The Lancet Infectious Diseases” 2019, t. 19, nr 12, s. e405–e421, DOI: 10.1016/S1473-3099(19)30312-3 [dostęp online 14.09.2026].

[6] Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2026. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, „Current Topics in Diabetes” 2026, t. 6, nr 1, s. 1–174 [dostęp online 14.09.2026].

[7] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^® extract, tabletki drażowane

[8] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^®, krople doustne, roztwór

[9] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret^®, tabletki drażowane