Alarmujące objawy zapalenia zatok – kiedy należy udać się do lekarza?

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych to jedno z najczęstszych schorzeń górnych dróg oddechowych. Może mieć charakter ostrego zapalenia, które utrzymuje się nawet do 12 tygodni lub przewlekły – objawy utrzymują się powyżej 12 tygodni. Przyczyną choroby są najczęściej wirusy.

Przyczyny zapalenia zatok

Zapalenie zatok przynosowych rozwija się, gdy stan zapalny obejmuje błonę śluzową nosa oraz zatok. Towarzyszący mu obrzęk może zwężać ujścia łączące zatoki z jamą nosową, ograniczać ich wentylację i utrudniać odpływ wydzieliny. Jednocześnie zaburzeniu ulega oczyszczanie śluzowo-rzęskowe – naturalny mechanizm, dzięki któremu śluz wraz z drobnoustrojami i zanieczyszczeniami jest przesuwany w kierunku jamy nosowej i gardła. Zalegająca wydzielina sprzyja przedłużaniu się stanu zapalnego i może stwarzać warunki do rozwoju nadkażenia bakteryjnego.

Do możliwych przyczyn zapalenia zatok należą:

• infekcje wirusowe – są najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok. Ostre wirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok odpowiada typowemu przeziębieniu. Towarzyszą mu zwykle katar i zatkanie nosa, a także osłabienie węchu. Niekiedy pojawia się również ból lub uczucie rozpierania twarzy,

• wtórne zakażenia bakteryjne – mogą rozwinąć się w następstwie infekcji wirusowej, gdy obrzęk utrudnia odpływ wydzieliny i naturalne oczyszczanie zatok. Bakteryjne zapalenie zatok występuje jednak znacznie rzadziej niż wirusowe,

• zakażenia zębopochodne – stan zapalny może przenieść się do zatoki szczękowej z chorych korzeni górnych zębów, tkanek przyzębia lub rozwinąć się po niektórych zabiegach stomatologicznych,

• zakażenia grzybicze – występują znacznie rzadziej i dotyczą przede wszystkim osób z zaburzeniami odporności, choć niektóre postacie mogą pojawiać się także u osób bez poważnych chorób ogólnych.

Przyczyna zapalenia zatok ma znaczenie dla dalszego postępowania. Inaczej przebiega typowa infekcja wirusowa, inaczej nadkażenie bakteryjne, a jeszcze innego podejścia wymagają zapalenia zębopochodne lub grzybicze. Dlatego w ocenie choroby bierze się pod uwagę nie tylko czas trwania dolegliwości, lecz także ich lokalizację, sposób narastania oraz okoliczności, w których się pojawiły.

Główne objawy ostrego zapalenia zatok przynosowych to:

• niedrożność nosa lub wydzielina z nosa (wyciek z nosa/ wyciek po tylnej ścianie gardła),
• ból/ uczucie rozpierania twarzy,
• upośledzenie/ utrata węchu.

Chorobie mogą także towarzyszyć takie objawy jak:

• podrażnienie gardła, krtani,
• suchy kaszel,
• zaburzenia głosu,
• złe samopoczucie,
• senność.

Do czynników ryzyka wystąpienia stanu zapalnego można zaliczyć:

• alergiczny nieżyt nosa,
• wady anatomiczne przegrody i ściany bocznej nosa,
• wrodzone zaburzenia transportu rzęskowego,
• refluks żołądkowo-przełykowy, refluks krtaniowo-gardłowy,
• wrodzone i nabyte niedobory odporności,
• ekspozycja na dym tytoniowy.

Ostre wirusowe zapalenie zatok przynosowych utrzymuje się zwykle ok. 10 dni. W tym przypadku zaleca się leczenie objawowe we własnym zakresie lekami dostępnymi bez recepty: fitoterapeutykami (np. Sinupret^® extract), lekami przeciwzapalnymi, lekami obkurczającymi śluzówkę nosa (kilka dni), przepłukiwanie roztworem soli fizjologicznej i innymi. Dobrze jest jednak skonsultować leczenie z lekarzem lub farmaceutą.

Ostre powirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych rozpoznaje się wtedy, gdy objawy utrzymują się ponad 10 dni lub nasilają po początkowej poprawie. W przypadku przedłużających się dolegliwości warto rozważyć konsultację lekarską. Poza wspomnianym leczeniem we własnym zakresie produktami leczniczymi stosowanymi w przeziębieniu np. fitoterapią (Sinupret^® extract), lekarz może zlecić zastosowanie glikokortykosteroidów.

Ostre bakteryjne zapalenie zatok przynosowych dotyczy sytuacji, w której dochodzi do nadkażenia bakteryjnego i pojawiają się przynajmniej trzy z następujących objawów i cech:

• gorączka powyżej 38°C,

• pogorszenie samopoczucia,

• zmiana barwy wydzieliny,

• zlokalizowany (jednostronny) silny ból,

• podwyższone CRP (stężenie białka C-reaktywnego), OB (odczyn Biernackiego).

Niezbędna jest konsultacja lekarska i może być wskazana jest antybiotykoterapia.

Jeśli chory zapada 4 razy w roku lub częściej na bakteryjne zapalenie zatok przynosowych powinien zostać skierowany na konsultację laryngologiczną w celu dalszej diagnostyki.

Do objawów alarmowych należą:

• obrzęk powiek,

• zaczerwienienie powiek,

• przemieszczenie gałki ocznej,

• podwójne widzenie,

• zaburzenie ruchomości gałki ocznej,

• pogorszenie ostrości wzroku,

• silny ból głowy,

• obrzęk tkanek miękkich w okolicy czołowej,

• objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,

• ogniskowe objawy neurologiczne,

• objawy sepsy.

Jeśli pojawi się któryś z wymienionych objawów alarmowych, pacjent wymaga natychmiastowej konsultacji specjalistycznej lub skierowania do szpitala.

Jak odróżnić choroby zatok [od innych chorób dających podobne dolegliwości]?

Zatkanie nosa, ból głowy i uczucie ucisku w obrębie twarzy nie zawsze oznaczają zapalenie zatok. Podobne dolegliwości mogą pojawiać się w przebiegu alergii, migreny, chorób zębów oraz innych schorzeń nosa. W różnicowaniu znaczenie ma nie tylko rodzaj objawów, lecz także ich lokalizacja, czas trwania oraz okoliczności, w których się pojawiają lub nasilają.

Zapalenie zatok może przypominać między innymi:

• alergiczny nieżyt nosa – zwykle powoduje wodnistą wydzielinę, świąd nosa, napadowe kichanie oraz łzawienie i swędzenie oczu. Objawy mogą nasilać się sezonowo lub po kontakcie z określonym alergenem. Silny ból twarzy i gorączka nie są dla alergii typowe,

• migrenę – ból może obejmować czoło, okolice oczu lub policzków i dlatego bywa błędnie określany jako „ból zatok”. Za migreną przemawiają między innymi pulsujący charakter bólu, nudności, nadwrażliwość na światło i dźwięki oraz nasilenie dolegliwości podczas aktywności. Na ogół nie towarzyszą jej charakterystyczne dla zapalenia zatok objawy, takie jak: niedrożność nosa i wydzielina,

• choroby zębów – zapalenie korzeni górnych zębów lub tkanek przyzębia może powodować jednostronny ból policzka i okolicy zatoki szczękowej. Dolegliwości mogą nasilać się podczas gryzienia, a wydzielina z nosa bywa jednostronna i ma nieprzyjemny zapach,

• niealergiczny nieżyt nosa – zatkanie nosa i wodnista wydzielina mogą być wywoływane przez zimne powietrze, dym, intensywne zapachy, zmiany temperatury albo niektóre leki. Zwykle nie towarzyszą im gorączka ani silny ból twarzy,

• polipy nosa i nieprawidłowości anatomiczne – mogą powodować przewlekłą lub jednostronną niedrożność nosa, oddychanie przez usta oraz stopniowe pogarszanie się węchu, bez typowego przebiegu ostrej infekcji.

Ostateczne rozpoznanie wymaga oceny wszystkich objawów łącznie, ponieważ podobne dolegliwości mogą mieć różne przyczyny.

Metody leczenia zapalenia zatok

Leczenie zapalenia zatok zależy od przyczyny choroby, czasu trwania objawów oraz ich nasilenia. Większość ostrych przypadków ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie, dlatego podstawą postępowania jest łagodzenie dolegliwości, poprawa drożności nosa oraz ułatwianie usuwania zalegającej wydzieliny.

W łagodzeniu objawów zapalenia zatok mogą pomóc:

• płukanie lub oczyszczanie nosa roztworem soli – pomaga usuwać wydzielinę, alergeny i zanieczyszczenia oraz nawilża błonę śluzową,

• odpowiednie nawodnienie – sprzyja utrzymaniu właściwej konsystencji wydzieliny i ułatwia jej usuwanie,

• leki roślinne – mogą wpływać na właściwości zalegającej wydzieliny i ułatwiać jej usuwanie, wspierając naturalne oczyszczanie nosa i zatok;

• leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe – mogą zmniejszać ból głowy, ból twarzy oraz gorączkę,

• donosowe leki obkurczające błonę śluzową – krótkotrwale zmniejszają niedrożność nosa, ale należy stosować je zgodnie z ulotką i nie przekraczać zalecanego czasu leczenia,

• glikokortykosteroidy donosowe – mogą być stosowane w określonych przypadkach, zwłaszcza gdy objawy są nasilone albo współistnieje alergiczny nieżyt nosa.

Przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego o konieczności zastosowania antybiotyku powinien zdecydować lekarz. Pod uwagę bierze się między innymi czas trwania choroby, nasilenie objawów, wysoką gorączkę, jednostronny silny ból twarzy oraz pogorszenie po początkowej poprawie. Antybiotyk nie działa na wirusy i nie jest potrzebny w typowym przebiegu przeziębienia.

U dorosłych z ostrym, niepowikłanym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych można zastosować Sinupret^® extract – roślinny lek zawierający suchy wyciąg z korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego i ziela werbeny. Jest on wskazany w ostrym zapaleniu zatok przynosowych z objawami takimi jak: katar, niedrożność nosa, ból głowy oraz ból lub uczucie rozpierania twarzy. Sinupret^® extract rozrzedza zalegającą wydzielinę i ułatwia jej usuwanie, a także przyczynia się do zmniejszenia obrzęku błony śluzowej.

Jeśli zastosowane leczenie nie przynosi poprawy albo objawy się nasilają, sposób postępowania powinien zostać ponownie zweryfikowany przez lekarza.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.